8 ilde şeker soruşturması: Nişasta bazlı üretimde milyarlık vurgun

İstanbul merkezli şeker soruşturması, devlet kotalarını aşarak nişasta bazlı şeker üreten firmaların milyarlık vurgun yaptığını ortaya koydu. Tarım ve Orman Bakanlığı Şeker Dairesi Başkanlığı ile Vergi Denetim Kurulu raporları İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı'na gönderildi. - YASALARI DELDİLER - 2022, 2023 ve 2024 yıllarını kapsayan incelemelerde, bazı firmaların kota sınırlarını ihlal ettiği belirlendi.

İç piyasaya sürülmemesi gereken ürünlerin maltodekstrin, glikoz, nişasta ve fruktoz adlarıyla faturalandırıldığı tespit edildi. Sakarya'da faaliyet gösteren bir firmanın bildirimde bulunmadan 2,5 yıldır üretim yaptığı belirlendi. Lisanslı bir depoda ele geçirilen mısırların da inkarına rağmen şirkete ait olduğu saptandı. - İHBAR MEKTUBU ÇARKI DEŞİFRE ETTİ - Soruşturma dosyasındaki bir ihbarda, firmanın kayıt dışı glikozları faturasız pazarladığı ve elden nakit tahsilat yaparak vergi kaybına neden olduğu anlatıldı.

Ürünlerin 16 bayii tarafından satıldığı ve nişasta faturası düzenlendiği kaydedildi. Eski çalışanın beyanına göre günlük 400-450 ton glikoz üretilip satıldı. Tahsil edilen paraların bir vakfa bağış gibi gösterilerek sisteme sokulduğu ifade edildi. - ORTAK FİYAT BELİRLEDİLER - Sektör temsilcisi Ö.G.G., kayıt dışı ürünlerin ünlü firmalara satıldığını vurguladı.

Şeker fabrikası kuran başka bir şirketin de glikoza şeker faturası kestiği aktarıldı. Adı geçen 4 firmanın aynı fiyattan satış için anlaştığı öne sürüldü. Başka bir şirketin ise çiftçilerden faturasız mal alıp depoladığı ve teneke ile tankerlerle satış yaptığı belirlendi.

Lokum, kürek helva, kurabiye ve reçel üreticilerinin de ürünlerinde nişasta bazlı şeker kullandığı ancak bunu beyan etmediği saptandı. - 8 İLDE OPERASYON DÜZENLENDİ - Bilgiler doğrultusunda İstanbul merkezli Kocaeli, Sakarya, Ankara, Konya, İzmir, Gaziantep ve Adana'da operasyon yapıldı.

Kayıt dışı NBŞ üreten ve kullanan 25 şirkette arama ve el koyma işlemi gerçekleştirildi. Şirket yöneticisi konumundaki 47 şüphelinin ifadesi alınarak serbest bırakıldığı bildirildi. Soruşturmanın ifadeler doğrultusunda genişleyebileceği kaydedildi. - DÜZMECE FATURA ZİNCİRİ - Vergi Denetim Kurulu raporunda, faturada NBŞ yerine maltodekstrin maddesi satılmış gibi gösterildiği belirtildi.

Toptancı ve şekerleme üreten firmaların da aynı şekilde işlem yaptırdığı tespit edildi. Raporda, kayıt dışı üretim ve tekelleşmenin piyasa aktörlerini ile vatandaşları olumsuz etkilediği vurgulandı. Denetimsiz ürünlerin koşullarının bilinmediği ve KDV, ÖTV ile kurumlar vergisi kayıplarına yol açtığı ifade edildi. - TATLANDIRICI İTHALATI ARTIYOR - İthal edilen yüksek yoğunluklu tatlandırıcılar yerli üretim üzerinde baskı oluşturdu.

YYT ithalatı 2019'da 3 bin 300 ton iken 2024'te 6 bin 743 tona çıktı. Beyaz şeker eşdeğeri 846 bin 889 tona, şeker pancarı eşdeğeri ise 5 milyon 785 bin tona ulaştı.

Sağlık Bakanlığı Ulusal Beslenme Konseyi Şeker Bilim Komisyonu Başkanı Prof. Dr. İlhan Satman, nişasta bazlı şekerin hastalıklara sebep olabileceğini söyledi.

Satman, "Her yaş ve cinsiyetteki bireyler, özellikle 2 yaşından küçük bebekler, çocuklar, metabolik hastalığı bulunanlar veya bu hastalıklara yakalanma riski yüksek olanlar şekerden, özellikle nişasta bazlı şekerden kesinlikle uzak durmalıdır.

Nişasta bazlı şeker türleri arasında yüksek fruktoz içeriğine sahip yüksek fruktozlu mısır şurubunun tüketimi, bu gruplarda kalıcı sağlık sorunları riskini artırabilir" dedi.

Türkiye'de üretim kotasının yüzde 2,5'e indirildiğini hatırlatan Satman, "Ancak Avrupa'da yüksek fruktozlu mısır şurubu kullanımının en yüksek olduğu 5 ülke Macaristan, Slovakya, Bulgaristan, Belçika ve Türkiye'dir" diye konuştu. - YERLİ ÜRETİME DARBE - Pancar Şekeri Üreticileri Derneği (PANŞEK) Yönetim Kurulu Başkanı Orhan Can, soruşturmanın sektör açısından kıymetli olduğunu belirtti.

Can, "Geçen yıl resmî kayıtlarda 750-800 bin ton görünen devreden pancar şekeri stokunun fiilen 1 milyon tonun üzerinde olduğunu tahmin ediyoruz.

Yüksek yoğunluklu tatlandırıcı ithalatı da yıllık yaklaşık 850 bin ton pancar şekerine karşılık geliyor. İthalata getirilen kısıtlamaların olumlu sonucu görülmeye başlandı.

Nişasta bazlı şeker ve yüksek yoğunluklu tatlandırıcılar denetim altına alınırsa üreticinin önünü görebildiği, sağlıklı ve sürdürülebilir bir piyasa oluşur" ifadelerini kullandı.