Hürmüz Boğazı'nın kapanması ekolojik kriz riski yaratıyor

Uluslararası bir deniz biyologları ekibi, Hürmüz Boğazı'nın kapanmasının büyük bir uluslararası biyolojik güvenlik tehdidi ve ekolojik krize yol açabileceğini bildirdi. Biological Invasions dergisinde yayımlanan çalışmaya göre, gemilerin aylarca hareketsiz kalması istilacı türlerin yayılması için uygun ortam oluşturuyor. Araştırmacılar, bu teknelerin dünyanın dört bir yanına yeniden sefere başlamasıyla birlikte denizlere özgü büyük ölçekli biyolojik istila olaylarının tetiklenebileceğini ifade ediyor.

Makalede, şubat ayından bu yana Basra Körfezi'nde yaklaşık 1.500, Umman Körfezi'nde ise yüzlerce geminin mahsur kaldığı aktarılıyor. Deniz mikropları, algler ve omurgasızlar uzun süre hareketsiz kalan teknelere hızla yapışarak biyolojik kirlenmeye neden oluyor. ABD'deki Maryland Üniversitesi'nden deniz ekolojisti ve çalışmanın başyazarı Profesör Mario Tamburri, bu durumun yaşamlarını yüzeye yapışık sürdüren organizmaların çoğalmasına zemin hazırladığını belirtti. Tamburri bu araştırmayı ABD, Arjantin, Portekiz, Suudi Arabistan, Yeni Zelanda, Finlandiya, Güney Afrika, Kanada ve İsrail'den bilim insanlarıyla birlikte kaleme aldı.

Bilim insanları, suya yeni yerleştirilen yapıların önce bakteri ve mikroplarla kolonize olarak biyofilme dönüştüğünü, ardından makroalgler, midyeler, solucanlar ve omurgasız larvalarının bu tabakaya yerleştiğini kaydetti. Körfez'in su altında çamur, silt ve kum ağırlıklı bir yapısı olduğu ve sert zemin azlığı nedeniyle bu canlıların gemileri tercih ettiği vurgulandı. Küresel denizcilik güzergâhındaki Körfez, gemilerin bu organizmaları taşıdığı ve demir attıklarında biriktirdiği bir merkez konumunda bulunuyor. Uzmanlar modern tarihte benzeri görülmemiş bu durumu, 2021'deki altı günlük Süveyş Kanalı tıkanıklığı ve 2024'te Baltimore Limanı'ndaki köprü çöküşünün yol açtığı haftalık aksamalarla kıyasladı.

Bölgedeki gemilerin normalde limandan ayrılmadan önce 1-3 gün kaldığı, ancak istilacı türlerin teknelerde 10 günden sonra hızla birikebildiği ifade edildi. Uluslararası Denizcilik Örgütü, 2023 yılında uzun süre atıl kalan gemilerin sefer öncesi biyolojik kirlenmeye karşı önlem almasını tavsiye etmişti. Şubat sonunda Hürmüz Boğazı kapandığında suların ısınmaya başlamasının organizmaları üremeye ve yumurta bırakmaya teşvik ettiği, bu durum kışın gerçekleşseydi riskin daha düşük olacağı belirtildi. Sülükayaklı Amphibalanus Improvisus gibi türlerin 30°C'de günde 36'ya kadar larva bırakabildiği ve bu durgunlukta milyonlarca larvanın salınmış olabileceği kaydedildi.

Uzmanlar, bu organizmaların yeni yaşam alanlarına taşınmasının yerli türleri yerinden edebileceğini, balıkçılığı etkileyebileceğini ve enerji santrallerinin soğutma sistemlerini tıkayabileceğini belirtti. Ayrıca bu canlıların zararlı parazit ve patojenler taşıyabileceği, sıcak Körfez sularının ısıya dayanıklı türleri desteklediği ifade edildi. Biyolojik kirlenmenin gemilerin ağırlığını artırarak yakıt tüketimini %2 ila %25 oranında artırdığı ve hızlarını düşürdüğü de vurgulandı. Zehirli biyosit içeren boyaların hareketli gemilerde etkili olduğunu ancak uzun süreli hareketsizlikte işe yaramadığı bildirildi.

Araştırmacılar Cidde, Mumbai, Colombo, Singapur, İskenderiye, Pire, Algeciras ve Rotterdam gibi limanların istilacı türlere karşı savunmasız olabileceğini belirtti. İdeal senaryoda gemilerin Körfez'den ayrılmadan önce temizlenmesi gerektiği ancak yoğun kirliliğe sahip çok sayıda geminin temizlenmesinin lojistik ve kapasite açısından zor olduğu ifade edildi. Uzmanlar, varış limanlarının riskleri azaltmak için temizlik hazırlığı yapması gerektiğini ve durumun küresel bir süper yayılım olayına dönüşmesinin ilerideki uluslararası çabalara bağlı olduğunu kaydetti.