İspanya-Fas sınırındaki Ceuta'da göçmen krizi

İspanya'nın yüzyıllardır yönettiği ve Fas'ın kuzey kıyısında bulunan yaklaşık 10 kilometre uzunluğundaki Ceuta Yarımadası'na binlerce göçmenin sınır çitlerini aşarak veya yüzerek ulaşması, İspanyol ordusunun harekete geçirilmesine ve ülkede siyasi gerilimin tırmanmasına yol açtı. İspanya ile Fas arasındaki Ceuta sınır hattındaki olağanüstü hareketlilik dünya gündeminde geniş yankı uyandırırken, binlerce göçmenin aynı anda sınır çitlerini aşması ve deniz yoluyla İspanya topraklarına girmeye çalışması sosyal medyada büyük ses getirdi.

Ceuta Özerk Yönetimi Başkanı Juan Jesús Vivas, son günlerde yaklaşık 1.500 göçmenin bölgeye giriş yaptığını açıkladı. İspanya hükümeti sözcüsü ise Perşembe günü yaptığı açıklamada, bölgeye ulaşmaya çalışırken en az 18 kişinin hayatını kaybettiğini bildirdi.

Göçmen sayısının hızla artması ve güvenlik ile siyasi riskler doğurması nedeniyle İspanya hükümeti Perşembe akşamı ordunun görevlendirildiğini duyurdu. Yapılan açıklamada, Ceuta'daki polis güçlerine destek amacıyla askeri birliklerin sevk edildiği, sınır güvenliğinin artırılacağı, hava ve deniz desteğinin genişletileceği ve kıyılarda devriye gezmek üzere dalgıç ekiplerinin görevlendirildiği ifade edildi. Avrupa Birliği de sınır güvenliğini yeniden tesis etmek amacıyla Avrupa Sınır ve Sahil Güvenlik Ajansı Frontex aracılığıyla İspanya'ya destek vermeye hazır olduğunu belirtti. Ceuta Özerk Yönetimi Başkanı Juan Jesús Vivas, bir İspanyol radyo kanalına yaptığı açıklamada durumun tam anlamıyla insani ve toplumsal bir acil durum olduğunu vurguladı.

Ceuta yönetimi Perşembe akşamı, yaşananların benzeri görülmemiş bir durum olduğunu ve kurumların kriz yönetme kapasitesini zorlayarak kent halkında ciddi endişe yarattığını kaydetti. Yerel yönetim yetkililerinden Fernando Rodríguez Contreras, Ceuta'ya geçen kişi sayısının on binlerle ifade edilebileceğini ancak bu rakamın henüz doğrulanamadığını söyledi.

Ceuta ve yine İspanya'ya bağlı Kuzey Afrika kenti Melilla, uzun yıllardır Fas ile İspanya arasında göç anlaşmazlıklarının merkezinde bulunuyor. Bu iki bölge, Avrupa Birliği'nin Afrika kıtasındaki tek kara sınırını oluşturuyor ve Avrupa'ya geçmek isteyen çok sayıda göçmeni çekiyor. 2021 yılındaki büyük göç krizinde sadece iki günde 10 binden fazla kişi sınırı geçmişti. 2022 yılında ise Melilla'daki toplu geçiş girişiminde yaşanan izdihamda en az 23 göçmen ile çok sayıda kişi denizde yaşamını yitirmişti.

Perşembe akşamı itibarıyla göçmenlerin neden aniden Ceuta sınırında toplandığı netlik kazanmadı. Analistler değerlendirme yapmak için erken olduğunu belirtirken, Fas'ın İspanya'nın son dönemde Cezayir ile ilişkilerini geliştirme çabalarından rahatsız olmuş olabileceğini ifade etti. Sağ görüşlü muhalefet ise hükümetin düzensiz göçmenlere yasal statü tanımayı amaçlayan yeni planının geçişleri teşvik ettiğini savundu.

Ceuta sınırı, Başbakan Pedro Sanchez açısından iç siyasetin en tartışmalı konularından biri olmaya devam ediyor. Göç karşıtı ve muhafazakâr muhalefet Sanchez'i sınır güvenliğini yeterince sağlayamamakla suçlarken, göçmen hakları savunucuları hükümeti sert göç politikaları uygulamakla eleştiriyor. Ana muhalefetteki Halk Partisi (PP), hükümete ulusal acil durum ilan etme çağrısında bulundu. Parti lideri Alberto Núñez Feijóo, Ceuta'daki durumun çaresiz bir noktaya geldiğini ve hükümetin sorumluluklarından kaçamayacağını söyledi.

Fas ile iyi ilişkilerini korumak isteyen İspanya hükümeti, göç akınını engelleme konusunda Rabat yönetimiyle iş birliğini sürdürmek amacıyla Fas'a yönelik eleştirilerini sınırlı tuttu. Hükümet, Fas'ın daha fazla kişinin İspanyol topraklarına geçmesini engellemek için çaba gösterdiğini belirtti. Sınır bölgesine ek kaynak gönderildiği, yoğunluk nedeniyle polis ve acil yardım ekiplerinin yaralılara müdahaleye öncelik verdiği açıklandı.

Ceuta Başkanı Juan Jesús Vivas, göçmen kabul merkezleri ile refakatsiz çocuklara yönelik tesislerin tamamen dolduğunu dile getirdi. İspanya İçişleri Bakanlığı ise insan kaçakçılığı şebekelerinin, İspanya Yüksek Mahkemesi'nin son kararını fırsata çevirdiğini belirtti. Söz konusu karar, İspanyol topraklarına ulaşmaya çalışırken denizde yakalanan göçmenlerin hızlı şekilde geri gönderilmesini engelliyor.

Başbakan Pedro Sanchez, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada İspanya hükümetinin Ceuta'daki duruma derhal müdahale etmek konusunda tamamen kararlı olduğunu ifade etti. İspanyol televizyonları, binlerce göçmenin İspanyol güvenlik güçlerinin önünden geçerek bölgeye giriş yaptığı anları canlı yayınladı.

Aşırı sağcı Vox Partisi lideri Santiago Abascal, yaşananları "işgal" olarak nitelendirdi. Abascal, herhangi bir kanıt sunmadan hükümeti göçmenleri bilinçli şekilde ülkeye almakla suçladı ve gelenlerin suçlu ile sol partilere oy verecek kişiler olduğunu öne sürdü.

ABD ve daha sert politikalar izleyen bazı Avrupa ülkelerinin aksine İspanya'nın sol hükümeti, ülkeyi uzun süredir göçmenlere açık bir toplum olarak tanıtıyor. Özellikle İspanyolca konuşan, aynı dini paylaşan ve kültürel olarak yakın görülen Latin Amerikalı göçmenler olumlu karşılanıyor. Ancak bazı insan hakları savunucuları, aynı yaklaşımın Afrikalı göçmenlere gösterilmediğini ve İspanya ile Fas arasındaki tarihsel ilişkilerin rol oynadığını savunuyor. Fas kökenliler, İspanya'daki en büyük yasal göçmen grubunu oluşturuyor.

Ceuta'dan gelen haberlerde denizi geçmeyi başaran göçmenlerin bir bölümünün yolculuk nedeniyle bitkin düştüğü ve ölümün eşiğinde olduğu, bazılarının ise büyük sevinç yaşadığı bildirildi. Bazı göçmenlerin "Yaşasın İspanya!" diye bağırdığı, terliklerini havaya fırlattığı ve İspanyol topraklarını öpmek için diz çöktüğü görüldü. Çoğunluğu genç erkeklerden oluşan binlerce kişinin neredeyse hiçbir engelle karşılaşmadan İspanyol topraklarına girmesi, İspanya'da ve Avrupa genelinde büyük yankı uyandırdı.

Avrupa Birliği İçişleri ve Göçten Sorumlu Komiseri Magnus Brunner, sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda birliğin dış sınırlarının korunmasının düzensiz göçle mücadelenin temel unsurlarından biri olduğunu belirterek, Ceuta'daki gelişmeleri ilgili makamlarla yakından takip ettiklerini kaydetti.