İspanya'da kerevit krizi: 2 tonluk ithalat ekosistemi yok etti

Yarım asır önce İspanya'daki bir nehre salınan yaklaşık 2 ton Amerikan kırmızı kereviti, ülkenin en büyük çevre sorunlarından birine dönüştü. Konuyla ilgili uzmanlar, istilacı türün tamamen yok edilmesinin teknik açıdan imkansız olduğunu ve ekosistemde yarattığı tahribatın geri döndürülemez seviyeye ulaştığını ifade ediyor.

İspanyol basınındaki AS gazetesinin aktardığına göre, Procambarus clarkii adıyla bilinen Amerikan kırmızı kereviti, Guadalquivir Nehri havzasındaki doğal yaşamı tamamen dönüştürdü. Tür, aynı zamanda bölgedeki yüzlerce aile için de önemli bir geçim kapısı haline geldi.

Tüm süreç 1974 yılının bahar döneminde başladı. Aristokrat ve sığır yetiştiricisi Andrés Bores Saavedra, ABD'nin Louisiana eyaletinden yasal yollarla yaklaşık 2 bin kilogram Amerikan kırmızı kereviti getirdi. Buradaki temel amaç, bölgede su ürünleri yetiştiriciliğini ilerletmek ve yerel ekonomiye yeni bir gelir kaynağı sağlamaktı.

Kerevitler ilk olarak La Puebla del Río kasabası yakınlarındaki balık havuzlarında yetiştirildi ancak kısa sürede çiftliklerden kaçmayı başardı. Oldukça dayanıklı olan bu tür; karada ilerleyebilmesi, bir metreden derin tüneller kazabilmesi, kuraklığa ve düşük oksijen seviyelerine dayanıklılık göstermesi sayesinde doğada hızla yayıldı.

Guadalquivir Havzası'ndaki mevsimsel taşkınlar, sulama kanalları, pirinç tarlaları ve Doñana Milli Parkı çevresindeki sulak alanlar, istilacı türün geniş bir coğrafyaya yayılmasını kolaylaştırdı.

Bölgede doğal yırtıcıların bulunmaması ve dişilerin tek seferde 500'e kadar yumurta bırakabilmesi, Amerikan kırmızı kerevitinin nüfusunu kısa sürede katlamasını sağladı.

Araştırmacılara göre türün en büyük etkilerinden biri, "kerevit vebası" isimli hastalığın etkenini bölgeye taşıması oldu. Hastalığa dirençli olan Amerikan kırmızı kereviti yaşamını sürdürmeye devam ederken, yerli beyaz pençeli kerevit birkaç yıl içinde Guadalquivir Havzası'ndan neredeyse tamamen silindi.

Bunun yanı sıra saldırgan ve hepçil beslenme alışkanlığı sebebiyle göl ve göletlerdeki su altı bitki örtüsünü büyük ölçüde yok eden tür, birçok balık ve omurgasızın beslenme ve yaşam alanlarını da olumsuz yönde etkiledi.

Canlının kazdığı tüneller ise pirinç tarlalarını koruyan setleri zayıflattı ve sulama sistemlerinde ciddi su kayıplarının yaşanmasına yol açtı.

İstilacı tür yalnızca yaşam alanlarını değil, besin zincirini de kökten değiştirdi. Gri balıkçıl, Avrupa kaşık gagalı kuşu ve İber imparator kartalı gibi birçok kuş türü, özellikle kurak dönemlerde önemli bir besin kaynağı haline gelen Amerikan kırmızı kerevitiyle beslenmeye başladı.

Diğer istilacı türlerden farklı olarak Amerikan kırmızı kereviti, zamanla bölge ekonomisinin önemli parçalarından biri haline geldi. Sevilla'ya bağlı Isla Mayor kasabası, Avrupa'nın en büyük kerevit avcılığı ve işleme merkezlerinden biri oldu. 1980'li yıllardan itibaren İsveç, Finlandiya ve ABD başta olmak üzere birçok ülkeye her yıl binlerce ton kerevit ihraç edilmeye başlandı. Bölgede yaşayan yüzlerce aile için bu sektör temel gelir kaynağına dönüştü.

İspanya Yüksek Mahkemesi, 2016 yılında Amerikan kırmızı kerevitini "İstilacı Yabancı Türler Kataloğu"na dahil ederek canlı örneklerinin ticaretini ve bulundurulmasını yasakladı. Bataklık bölgesindeki yerel halkın geçim kaynağının zarar göreceği yönündeki tepkiler üzerine ise mevzuatta değişikliğe gidildi. Türün avlanması ve işlenmesi, sıkı hijyen ve denetim kuralları çerçevesinde serbest bırakıldı.

Aradan geçen 50 yılın ardından bilim insanları, Amerikan kırmızı kerevitinin Guadalquivir Havzası'ndan tamamen temizlenmesinin artık mümkün olmadığını belirtiyor. Günümüzde Doñana Milli Parkı ve çevresindeki sulak alanlar, bir yandan istilacı türün neden olduğu çevresel tahribatla mücadele ederken, diğer yandan bu türün sağladığı ekonomik faydayı korumaya çalışıyor. Uzmanlar, yaşananları yabancı bir türün doğal ekosisteme bilinçsizce bırakılmasının onlarca yıl sürebilecek sonuçlarını gösteren dünyanın en çarpıcı örneklerinden biri olarak değerlendiriyor.