İstanbul'da bir haftada 100'den fazla leylek öldü

İstanbul'da son bir haftada 100'den fazla leylek öldü. Uzmanlar, bu ölümlerin ardından leyleklerin akşam saatlerinde konakladıkları demiryolu hattındaki katener telleri ve direklerdeki elektrik akımının büyük bir tehdit oluşturduğunu ifade ediyor. Sahada incelemelerde bulunan Erdem Kuruca, elektrik iletim hatları ve demiryollarındaki elektrifikasyon sistemlerinin göç dönemlerinde kuşlar için ciddi risk taşıdığını vurguladı.

Kuruca, Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları (TCDD) ile kuş gözlemcileri arasında bir işbirliği başlatıldığını ve leyleklerin tehlikeli bölgelerden uzaklaştırılmaya çalışıldığını belirtti. Alınan önlemlerle birlikte ölü sayısının birkaç yüzü bulabileceği ifade edildi. Demiryolu hattında kuşların konmasını engellemek için plastik aparatlar yerleştirildi ve elektrikle yüklü bölümlere koruyucu kapaklar takıldı.

Kuruca, “Akşamları leylekler geldiği sırada bakım aracı onları önlemek için rayda bulunuyor” dedi. Ancak bu çalışmalar, tren trafiği nedeniyle yalnızca belirli zaman dilimlerinde gerçekleştirilebiliyor. Leylek ölümlerinin ortaya çıkmasının ardından TCDD teknik ekipleri, Doğa Koruma ve Milli Parklar personeli, akademisyenler ve kuş gözlemcileri, bölgedeki sorunları yerinde incelemek üzere bir araya geldi.

Yapılan gözlemlerle leyleklerin hangi direkleri ve katener sistemlerini daha yoğun kullandığı belirlendi. Böylece öncelikli olarak müdahale edilmesi gereken noktalar tespit edildi ve gerekli önlemler alınmaya başlandı. Erdem Kuruca, leyleklerin kış aylarını Afrika'da geçirdiğini, ilkbaharda Türkiye üzerinden Avrupa'ya göç ettiklerini ve burada konaklayarak üreme dönemlerini geçirdiklerini aktardı.

Avrupa'da üreyen leyleklerin yaklaşık yüzde 90'ının sonbaharda yavrularıyla birlikte İstanbul üzerinden Afrika'daki kışlama alanlarına doğru hareket ettiği belirtildi. Kuruca, her yıl İstanbul üzerinden yaklaşık 900 bin ila 1,3 milyon leyleğin geçtiğini ifade etti. Leyleklerin göçü eylül ortalarına kadar devam ederken, sonrasında yırtıcı kuşların göçü başlıyor ve bu hareketlilik ekim ayının sonuna kadar sürüyor.

Sonbahar göçünde İstanbul'un güney hattı öne çıkıyor. İlkbaharda İstanbul'un kuzeyinden geçen leylekler, sonbaharda Marmara Ereğlisi, Silivri ve Büyükçekmece hattını kullanıyor. Kuruca, bu yıl yaşanan ölümlerin temel nedenlerinden birinin habitat kaybı olduğunu belirtti.

İstanbul'daki sulak alanların azalması ve betonlaşmanın kuşların konaklama davranışlarını değiştirdiğine dikkat çekti. Leyleklerin, insanların daha az bulunduğu alanlara yönelmeye başladığını ifade etti. Olayın meydana geldiği bölgenin hemen yanı başında bir sulak alan bulunduğunu ve buranın leylekler için önemli bir beslenme alanı olduğunu sözlerine ekledi.

Kuruca, yerel halktan alınan bilgilere göre, bölgede geçen yıl veya ilkbahar döneminde de leylek ölümleri yaşanmış olabileceğine dair bazı kalıntılara rastlandığını, ancak bu olayların daha önce kamuoyuna yansımadığını söyledi. Resmi kaynaklara göre, Küçükçekmece çevresindeki demiryolu yaklaşık 153 yıldır kullanılıyor.

Hattaki elektrifikasyon sisteminin ise 42 yıldır bölgede bulunduğu kaydedildi. Önceki yıllarda leylek ölümlerine dair herhangi bir bilginin bulunmadığı, bu yıl yaşanan olayın “olası göç yolu değişikliği” sonucunda ortaya çıkmış olabileceği değerlendiriliyor. İlk aşamada leyleklerin demiryolu sistemine konmasını engellemek için kuşkonmaz adı verilen aparatlar yerleştirildi.

Leylekler için daha yüksek boyutlu yeni koruyucu aparatlar tasarlandı ve belirlenen noktalara monte edildi. Saha çalışmalarında, leyleklerin bölgeye geldiği saatler arasında TCDD ekipleri katener otosuyla görev yapıyor. Ekipler, kuşların tehlikeli noktalara konmasını engellemeye ve onları daha güvenli alanlara yönlendirmeye çalışıyor.

Erdem Kuruca, toplu ölümlerin demiryolu hattında görünür hale gelmesi nedeniyle olayın kamuoyunun dikkatini çektiğini söyledi. Ancak elektrik hatlarının sadece leylekler için değil, nesli tehlike altındaki bazı yırtıcı kuş türleri için de ciddi tehdit oluşturduğunu belirtti.

Türkiye genelindeki riskli demiryolu ve enerji hatlarının tespit edilmesini talep etti. Kuruca ayrıca, elektrik dağıtım şirketleri, TCDD, Doğa Koruma ve Milli Parklar ile sivil toplum kuruluşlarının ortak çalışacağı ülke çapında kapsamlı bir önleme programı oluşturulması gerektiğini savundu. Bu amaçla başlatılan imza kampanyasına yaklaşık 10 bin kişinin destek verdiği kaydedildi.

Doğa Derneği Yönetim Kurulu Başkanı Tuba Kılıç Karcı, Türkiye’nin leyleklerin yanı sıra pelikan, şahin, akbaba ve kartal gibi süzülerek göç eden kuş türleri açısından önemli yaşam alanlarına ev sahipliği yaptığını belirtti.

Karcı, elektrik çarpmasının kuşlar için başlıca tehditlerden biri olduğunu ifade ederek saha çalışmaları yürüttüklerini ve elektrik direklerinin yalıtılması gibi önlemler konusunda şirketlerle iş birliği yaptıklarını söyledi.

Ancak mevcut çalışmaların Türkiye’nin geniş coğrafyası ve altyapıların farklı kurumların sorumluluğunda olması nedeniyle yeterli olmadığını kaydeden Karcı, “Elektrik hatlarının planlanmasından, direk tiplerinin seçimine, hatların geçtiği güzergâhlardan riskli alanların belirlenmesine kadar tüm süreçler ekolojik açıdan değerlendirilerek tasarlanmalı” dedi.

BBC Türkçe’ye bilgi veren resmi kaynaklara göre, kısa vadede leyleklerin demiryolu sistemine konmasını önlemeye yönelik uygulamalar, günlük saha kontrolleri ve aktif uzaklaştırma tedbirleri devam ediyor.

Uzun vadede ise olayın bilimsel nedenlerinin ortaya çıkarılması ve kalıcı teknik çözümlerin geliştirilmesi amacıyla çalışmalar sürüyor. Uzmanlar, leyleklerin göç güzergâhlarında veya konaklama alışkanlıklarında geçmiş yıllara kıyasla herhangi bir değişiklik olup olmadığını araştırıyor.

Güvenli konaklama alanlarının belirlenmesi, kuşları tehlikeli bölgelerden uzaklaştıracak yönlendirici sistemlerin geliştirilmesi ve farklı ülkelerde uygulanan yöntemlerden yararlanılması gibi seçenekler değerlendiriliyor.