Kosta Rika'dan Kolombiya'ya uzanan yürüyen ağaç efsanesinin gerçeği
Latin Amerika'nın yağmur ormanlarında yetişen Socratea exorrhiza türü palmiyenin yer değiştirdiği yönündeki iddiaların gerçeği yansıtmadığı açıklandı.
Yaklaşık 25 ila 30 metre uzunluğa erişebilen palmiye türü; Kosta Rika, Panama, Ekvador, Peru, Brezilya ve Kolombiya sınırları içerisindeki yağmur ormanlarında yaşam sürüyor. Bu bitkinin gövdesini çepeçevre sararak aşağı sarkan uzun destek kökleri, uzun süredir hem bölgede yaşayanların hem de doğa belgeseli yapımcılarının dikkatini çeken "yürüyen ağaç" efsanesinin ortaya çıkmasına zemin hazırladı.
Uzun yıllar boyunca bu ağacın, güneş ışığından yoksun kaldığı durumlarda yeni köklerini ışık yönüne doğru geliştirdiği ve eski köklerini zamanla bırakarak kademeli şekilde yer değiştirdiği öne sürüldü. Hatta bazı halk anlatılarında bitkinin birkaç yıllık süre zarfında metrelerce yol kat edebildiği bile iddia edildi. Buna karşın bugüne dek gerçekleştirilen bilimsel araştırmalar, yetişkin haldeki ağaçların bu tarz bir yer değiştirme eyleminde bulunduğunu kanıtlayan herhangi bir gözleme ya da ölçüm sonucuna ulaşamadı.
Bilim insanları Gregory R. Goldsmith ve Rakan A. Zahawi ortaklığıyla gerçekleştirilen araştırmada, söz konusu destek köklerinin yürüme işlevinden ziyade gövdeyi daha mukavemetli bir şekilde taşıdığı tespit edildi. Ayrıca bu yapının, ağacın çok daha ince bir gövde yapısıyla hızla yukarı tırmanmasına zemin hazırladığı belirlendi. Yapılan çalışma, kök sistemlerinin özellikle mekanik dengede sağladığı artış sayesinde orman tabanındaki ışık alan boşluklara bitkinin daha çabuk erişmesini kolaylaştırdığını gözler önüne serdi.
Uzman araştırmacılar, bu destek köklerinin dik yamaçlarda denge unsuru oluşturma, gevşek nitelikli zeminlerde gövdeyi sabitleme ve ana gövdeyi aşırı kalınlaştırmadan daha fazla boy atma gibi birtakım farklı işlevleri barındırabileceğini düşünüyor. Son dönemde kamuoyuyla paylaşılan kapsamlı incelemeler de "yürüyen ağaç" anlatısının temelde halk arasında dilden dile yayılan bir efsaneden ibaret olduğunu, bitkilerin bilinçli bir yer değiştirme yeteneğine sahip olduğuna dair hiçbir bilimsel kanıt bulunmadığını önemle vurguluyor.
Bütün bu bilimsel gerçeklere rağmen Socratea exorrhiza, sahip olduğu sıra dışı kök mimarisi sayesinde tropikal iklim kuşağındaki ormanların en çok ilgi çeken bitkileri arasında yer almaya devam ediyor. Bilim dünyası, bu karmaşık kök sistemlerinin sağladığı evrimsel avantajları ve bitkinin genel büyüme stratejisindeki işlevini net olarak çözebilmek adına yeni akademik araştırmalar yürütmeyi sürdürüyor.
