Küresel krizler ve çatışmalar rafineri marjlarını rekora taşıdı

Amerika Birleşik Devletleri ve İsrail'in 28 Şubat tarihinde İran'a yönelik başlattığı askeri operasyonlar, Hürmüz Boğazı'ndaki petrol sevkiyatı endişelerini tırmandırdı. Arz güvenliği kaygılarıyla ham petrol fiyatları yükseldi. Bu durum benzin, motorin ve jet yakıtı gibi ürünlerin değeri ile maliyet arasındaki farkı gösteren rafineri marjlarını doğrudan etkiledi.

Saldırılardan bir gün önce, 27 Şubat'ta Akdeniz havzasında varil başına yaklaşık 27 dolar olan rafineri marjı, mart ayında 47,5 dolara fırladı. Küresel piyasalarda yeni arz kayıpları ortaya çıktı. Ukrayna'nın Rusya'daki rafinerilere düzenlediği saldırılar rafinaj kapasitesini düşürdü.

Moskova'nın akaryakıt ihracatına getirdiği kısıtlamalar da eklenince petrol ürünleri arzı daraldı. - AKDENİZ VE AVRUPA'DA REKOR - Yaşanan bu gelişmeler neticesinde Akdeniz havzasındaki rafineri marjı 8 Eylül tarihinde varil başına 78,5 dolara çıktı. Marj, eylül ayında gün içi işlemlerde 81 dolar sınırını test etti.

Uluslararası Enerji Ajansının temmuz raporuna göre mevsimsel talep artışı, arz açıkları ve düşük stoklar Atlantik Havzası'ndaki marjları tüm zamanların en yüksek seviyesine ulaştırdı. Küresel rafinerilerin günlük ham petrol işleme miktarı temmuzda bir önceki aya göre 1,8 milyon varil arttı.

Buna rağmen miktar, geçen yılın aynı ayına göre yaklaşık 5 milyon varil daha düşük kaldı. Diğer rafinerilerin kapasiteleri arz darboğazını kapatamadı. Deniz yoluyla yapılan petrol ürünü ticareti ise geçen yıla kıyasla günlük 3,8 milyon varil azaldı. - MOTORİN İHRACATI GERİLEDİ - Rusya, Orta Doğu ve Asya'dan yapılan günlük motorin ihracatı yıllık bazda 1,3 milyon varil geriledi.

Bu düşüş, küresel deniz yoluyla gerçekleştirilen motorin ticaretinin yaklaşık yüzde 20'sine denk geldi. Piyasadaki sıkışıklık Avrupa ve Amerika Birleşik Devletleri'ndeki rafineri marjlarına da yansıdı. Eylül başında uluslararası basında yer alan haberlere göre Avrupa'da motorin rafineri marjı varil başına 78,91 dolara ulaşarak rekor kırdı.

Dünyanın en büyük petrol üreticisi Amerika Birleşik Devletleri'nde ise motorin marjı ilk kez 100 doları aştı ve gün içi işlemlerde 108,02 dolarla zirveyi gördü. - TÜRKİYE'YE ETKİSİ VE ÖNLEMLER - Küresel piyasalardaki bu hareketlilik Türkiye'deki akaryakıt fiyatları üzerinde yukarı yönlü baskı oluşturuyor.

Türkiye'de akaryakıt fiyatları serbest piyasa koşullarına göre şekilleniyor. Fiyatlamada uluslararası piyasalardaki ürün fiyatları kritik rol oynuyor. Benzin ve motorin hesaplamasında Akdeniz piyasasındaki ürün fiyatları baz alınıyor.

Türkiye benzin ihtiyacının tamamına yakınını yerli rafinerilerden karşılıyor. Motorin ihtiyacının ise yaklaşık yüzde 53'ünü yurt içinden, yüzde 47'sini ise ithalat yoluyla temin ediyor.

Türkiye, küresel piyasalardaki olağanüstü fiyat artışlarının tüketiciye yansımasını frenlemek amacıyla 5 Mart tarihinde Eşel Mobil sistemini hayata geçirdi. Bu mekanizma, uluslararası fiyat değişimlerinin pompa fiyatlarına etkisini vergiler üzerinden dengelemeyi amaçlıyor.