Özbek mühendislerin geliştirdiği yapay zeka modülü uzaya fırlatıldı

Özbek mühendisler tarafından geliştirilen bir yapay zeka modülünü taşıyan Çin hiperspektral Dünya gözlem uydusu yörüngeye girdi. Bu gelişme, Çin merkezli STAR.VISION şirketi ile Özbekistan ulusal uzay ajansı Uzcosmos arasındaki ortak projenin bir parçası olarak gerçekleşti. Söz konusu görev, Özbek mühendisler tarafından tasarlanan bir yapay zeka modülünün STAR.VISION'ın uluslararası uydu projelerinden birinde ilk kez kullanılması anlamına geliyor.

Samarkand-2028 adını taşıyan uydu, 5 Ağustos tarihinde Çin'in Shandong eyaletindeki Haiyang yakınlarında bulunan deniz tabanlı bir fırlatma platformundan uzaya gönderildi. Uydunun ismine ilişkin açıklama yapan Özbekistan Dijital Teknolojiler Bakanı Sherzod Shermatov, sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda, "Samarkand-2028 ismi tesadüf değil. Semerkant, dünyanın en büyük uzay kongresi olan Uluslararası Astronotik Kongresi'ne Orta Asya'da ilk kez ev sahipliği yapma hakkını kazandı" ifadelerini kullandı.

Uydu, ışığın birden fazla dalga boyunda veri kaydederek hiperspektral görüntüler topluyor. Geleneksel uydu görüntüleriyle kıyaslandığında bu yöntem, yeryüzünün daha ayrıntılı bir haritasını sunarak hassas çevre analizi gerektiren alanlarda fayda sağlıyor.

Yapay zeka modülü, uydunun topladığı görüntülerin bir kısmını yörüngedeyken işliyor. Ham verilerin tamamını Dünya'ya göndermek yerine bilgileri iletimden önce analiz ediyor. Uzcosmos'un aktardığına göre bu yöntem, yer istasyonlarına aktarılan veri hacmini azaltırken görüntü analizinin hızını ve verimliliğini artırıyor.

Bakan Sherzod Shermatov, bu teknolojinin daha hızlı sonuçlar alınmasını sağladığını, iletilmesi gereken veri miktarını düşürdüğünü ve yerdeki analizi daha verimli hale getirdiğini belirtti. Uydu, yalnızca görüntüleme platformu gibi çalışmakla kalmayıp analitik çalışmaların bir kısmını uzayda yürüterek yer ekiplerinin doğrudan kullanılabilir bilgilere ulaşmasını mümkün kılıyor.

Uydulardaki veri hacmini daha verimli yönetmek ve görüntü yakalama ile analiz arasındaki süreyi kısaltmak isteyen operatörler için yörünge içi yapay zeka, Dünya gözlem görevlerinde giderek önem kazanan bir yetenek haline geliyor.

Dünya gözlem uyduları büyük miktarda veri üreterek iletişim sistemleri ve yer altyapısı üzerinde ciddi bir yük oluşturuyor. Verilerin bir kısmının uyduda işlenmesi, yalnızca en ilgili bilgilerin iletilmesini sağlayarak bant genişliği gereksinimlerini düşürüyor ve görüntülere erişimi hızlandırıyor.

Hiperspektral görüntüleme; bitki örtüsü, toprak ve sudaki değişimleri standart optik görüntülerle tespit etmenin zor olduğu durumlarda fark edilebilmesi nedeniyle tarım, çevre takibi ve doğal kaynak yönetiminde giderek yaygın biçimde kullanılıyor. Tarım sektöründe bitkilerde görünen belirtiler ortaya çıkmadan stres durumlarının belirlenmesine yardımcı olurken, çevre kurumları bu sayede arazi bozulmasını, su kalitesini ve ekosistem değişimlerini takip edebiliyor. Söz konusu teknoloji ayrıca doğal kaynak değerlendirmesi, afet müdahalesi ve şehircilik planlamasında da uygulama alanları buluyor.

Bu fırlatma operasyonu, Uzcosmos ile STAR.VISION arasında Dünya gözlem teknolojilerini geliştirmek ve uydu geliştirme alanındaki iş birliğini genişletmek amacıyla 2025 yılında imzalanan stratejik iş birliği anlaşmasının ardından hayata geçirildi. Özbekistan, uluslararası ortaklarla iş birliği içinde 10 ila 14 günlük bir astronot misyonunun altyapısını oluştururken, 2028 yılında 6U boyutunda bir CubeSat uydusunu fırlatmak için de hazırlıklarını sürdürüyor.