Prof. Dr. Ali Murat Kırık'tan dijital platformlara denetim çağrısı

Marmara Üniversitesi İletişim Fakültesi Görsel İletişim Tasarımı Anabilim Dalı Başkanı ve Adli Bilişim Uzmanı Prof. Dr. Ali Murat Kırık, yerli medyanın RTÜK tarafından sıkı kurallarla denetlendiğini, buna karşın yabancı dijital platformların denetimsizlikten güç alarak aile yapısını hedef aldığını ve kültürel değerleri hiçe saydığını ifade etti. Instagram, TikTok ve Telegram gibi uygulamaların 'abonelik sistemi' aracılığıyla gençleri teşhirciliğe yönlendirdiğini ve suç örgütlerine alan açtığını belirten Kırık, milyonlarca kullanıcıya ulaşan bu küresel yapıların ücretli abonelik sistemlerini gerekçe göstererek kendi kurallarını kendilerinin belirlediğini vurguladı.

Günümüzde birer milli güvenlik sorunu olarak değerlendirilen dijital platformlar, özellikle denetimsizlikleri nedeniyle eleştiriliyor. Avrupa Birliği başta olmak üzere birçok ülke internetteki tek taraflı fırtınaya karşı önlem almaya çalışırken, Netflix, Disney+ ve Amazon Prime Video gibi platformlarda yayınlanan yapımların toplumsal hassasiyetleri ve dini değerleri hedef aldığı kaydediliyor. Bu içeriklerde eş cinselliğin parlatıldığı ve örnek aile yapısının bilinçli olarak değersizleştirildiği, çocukların ve gençlerin bu dizilerdeki müstehcen sahnelere sosyal medya üzerinden kolayca eriştiği belirtiliyor.

Avrupa'da dijital platformlara yönelik sert ve kapsamlı denetim anlayışının benimsendiği, İngiltere'nin medya denetleyicisi Ofcom'un Çevrim İçi Güvenlik Yasası kapsamında bu platformlara geleneksel televizyon kanallarıyla aynı kuralları uygulayarak ceza kestiği aktarıldı. Ofcom'un çocukların zararlı içeriklerden korunması, yaş doğrulama sistemleri, abonelik ve gelir modellerinin denetlenmesi ile yasa dışı içeriklerin kaldırılması konularında ciddi yaptırımlar uyguladığı, kurallara uymayanların yüksek para cezalarıyla karşılaştığı ifade edildi.

Prof. Dr. Ali Murat Kırık, çocukların korunması, yasa dışı içeriklerin kaldırılması, algoritmaların şeffaflığı ve kişisel verilerin işlenmesi hususlarında önemli boşluklar bulunduğunu dile getirdi. Kamu otoritelerinin çoğunlukla sorun ortaya çıktıktan sonra harekete geçtiğini belirten Kırık, sadece içerik kaldırmaya odaklanmayan; algoritmaları, reklam sistemlerini, yapay zekâ uygulamalarını ve veri kullanımını kapsayan sürekli ve etkin bir denetim mekanizmasının şart olduğunu kaydetti.

Platformların öneri algoritmaları, gelir modelleri ve yaş doğrulama sistemlerinin denetlenmesi gerektiğini savunan Kırık, çocuklara yönelik etkin yaş doğrulama mekanizmalarının kurulmasını, abonelik sistemlerinin bağımsız kurumlarca denetlenmesini ve dijital okuryazarlık eğitimlerinin yaygınlaştırılmasını önerdi. Abonelik modellerinin yalnızca ticari bir sistem olmadığını, aynı zamanda toplumsal etkiler barındırdığını ifade eden Kırık, Türkiye'de de benzer şekilde bağımsız ve caydırıcı bir dijital denetim modelinin güçlendirilmesi gerektiğini bildirdi.