Trump'tan İran mesajı: Anlaşma olmazsa saldırılar başlar

ABD Başkanı Donald Trump pazartesi günü yaptığı açıklamada, Washington ile Tahran arasında iyi görüşmeler yapıldığını ve çatışmayı bitirecek bir anlaşmaya varılma ihtimali bulunduğunu belirtti. Ancak Trump, müzakerelerden sonuç alınamaması durumunda ABD saldırılarının tekrar başlayacağı uyarısında bulundu.

Trump’ın iyimser mesajlarına karşın Tahran, ABD’nin askeri operasyonlara verdiği arayı hızla test etti. Suudi Arabistan, Ürdün ve Irak pazartesi günü insansız hava aracı (İHA) saldırıları düzenlendiğini bildirdi. Washington, beş aydır süren çatışmada Trump’ın stratejik politika değişikliğiyle İran’a yönelik iki haftalık hava saldırılarını cumartesi günü aniden askıya almıştı.

Trump, "İyi görüşmeler yapıyoruz" diyerek bir şeylerin gerçekleşmesi için iyi bir ihtimal olduğunu, aksi takdirde iki gün önceki duruma döneceklerini ifade etti. Pazartesi günü ilerleyen saatlerde Michigan’daki bir seçim mitinginde de konuşan Trump, İranlılara rüşvet verilemeyeceğini, onları yenmek zorunda olduklarını ve fena halde yeneceklerini söyledi. Nasıl sonuçlanacağını göreceklerini belirten Trump, şu anda son derece dostane müzakereler yürütüldüğünü kaydetti.

İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi pazartesi günü yaptığı açıklamada, taraflar arasında arabulucular vasıtasıyla mesaj iletiminin sürdüğünü ve İran’ın diplomasiden vazgeçmediğini dile getirdi. Bununla birlikte Bekayi, İran’ın müzakere talebinde bulunduğuna dair haberlerin uydurma olduğunu ve bunun kendi DNA'larında olmadığını vurguladı.

Üst düzey bir İranlı yetkili pazar günü Reuters’a yaptığı açıklamada, Trump’ın kendi kararıyla ilan ettiği ateşkes sürdüğü sürece İran’ın da saldırıları durduracağını kaydetti. İran merkezli askeri komutanlık ise pazartesi günü ABD’yi İran kara sularındaki gemileri ve petrol tankerlerini tehdit etmekle ve yasa dışı deniz ablukası uygulamaya çalışmakla suçlayarak, bunun bölgedeki çatışmayı tırmandırdığını belirtti.

Suudi Arabistan, başkent Riyad'dakiler dahil olmak üzere petrol tesislerine yönelen İHA’ları düşürdüğünü duyurdu. Riyad yönetimi, İHA’ların İran destekli silahlı gruplarca Irak’tan fırlatıldığını aktararak karşılık verme hakkını saklı tuttuğunu bildirdi. Yemen’deki Husiler ise Suudi Arabistan’ın İHA saldırılarına misilleme olarak ülkenin ana Kızıldeniz limanı Yenbu’ya petrol taşıyan Doğu-Batı Petrol Boru Hattı’nı hedef aldıklarını açıkladı. Tahran, küresel enerji arzı açısından kritik olan Hürmüz Boğazı’nın kontrolünün hâlâ kendisinde olduğunu belirtirken, Trump gemilerin boğazdan serbestçe geçmesini talep ediyor.

Savaşa yönelik kamuoyu tepkisi, kasım ayındaki ara seçimler öncesinde Trump ve Cumhuriyetçi Parti üzerinde baskı yaratıyor. Cumhuriyetçiler seçimde Kongre’deki dar çoğunluklarını korumaya çalışacak. Hafta sonu yapılan Reuters/Ipsos anketi, Trump’ın onay oranının geçen aya göre 3 puan artarak yüzde 37’ye çıktığını gösterdi. Geçen ay bu oran başkanlık dönemi içindeki en düşük seviyeye gerilemişti. Buna rağmen her üç Amerikalıdan yalnızca biri İran savaşını destekliyor; bu oran çatışmanın başından bu yana kaydedilen en düşük seviye oldu. Amerikalıların çoğunluğu Trump’ın savaşın hedeflerini açıklayamadığını düşünüyor.

ABD’nin 13 gece boyunca süren yoğun bombardımanının sona ermesi ve Trump’ın müzakere açıklamaları petrol fiyatlarını düşürdü. ABD ham petrolü yüzde 8,21 düşüşle 81,98 dolara, Brent petrol ise yüzde 9,31 değer kaybederek 87,77 dolara geriledi.

Bir ABD'li yetkili ve bazı Amerikan medya kuruluşlarının haberlerine göre, Trump’ın saldırıları askıya alma kararı ordunun bombardımanın sınırına gelindiği yönündeki tavsiyesini yansıtıyordu. Yetkili, askeri komutanların başkana vurulabilecek hedeflerin tükenmeye başladığını aktardığını söyledi. ABD Genelkurmay Başkanı Orgeneral Dan Caine’in hava mühimmatı stoklarının azalmasından endişe duyduğu da belirtildi. Trump ise mühimmat sıkıntısı iddialarını reddederek Ukrayna’ya yapılan sevkiyatlar nedeniyle azalan stokların hızla yenilendiğini ve daha gelişmiş mühimmatlar istediğini kaydetti.

İran devlet medyası, bilgili bir kaynağa dayandırdığı haberinde, ülkenin pazartesi günü izinsiz olarak Hürmüz Boğazı’ndan geçmeye çalışan 6 gemiyi geri çevirdiğini duyurdu. Trump, Tahran’ın ABD önerili güzergâhı kullanan gemilere ateş açması üzerine İran’ı cezalandırmak için bombardımanı yeniden başlatmıştı. ABD gemilere Umman kıyılarına yakın seyretme çağrısı yaparken, İran gemilerin yalnızca kendi kıyılarına yakın ve Tahran kontrolündeki güzergâhtan geçebileceğini ve transit geçiş ücreti alınacağını savunuyor.

İki hafta süren ABD bombardımanında İran’da onlarca kişi hayatını kaybetti, askeri hedeflerin yanı sıra güneydeki köprüler ve tüneller yıkıldı. İran’ın komşu ülkelerdeki ABD üslerine düzenlediği misilleme saldırılarında 4 Amerikan askeri öldü. İran ayrıca Körfez'deki sivil altyapıyı hedef aldı.

Washington ve Tahran haziran ayında nükleer program gibi meselelerin çözümü için ağustos sonuna kadar yapılacak görüşmelerde anlaşmıştı. Ancak taraflar Hürmüz Boğazı’na ilişkin ifadelerin anlamı konusunda anlaşmazlık yaşıyor. Washington metnin gemilerin serbest geçişine izin verilmesini gerektirdiğini savunurken, İran anlaşmanın boğazı denetleme yetkisi verdiğini belirtiyor.