TÜBİTAK'tan 3 milyon avroluk Uluslararası Kuantum Çağrısı

Türkiye'nin yüksek teknoloji gündeminde kuantum hesaplama, haberleşme, algılama ve metroloji alanları gitgide daha fazla yer buluyor. Bu doğrultuda Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı'nın HIT-30 Yüksek Teknoloji Yatırım Programı çerçevesinde hayata geçirilen, toplam 300 milyon dolar destek bütçeli 'HIT-Kuantum' hamlesi dikkat çekiyor. Bu çağrıyla beraber özel sektör, araştırma merkezleri ve üniversitelerin kullanımına sunulacak yüksek kapasiteli kuantum hesaplama altyapılarının kurulması, ölçeklenebilir donanım ile yazılım ekosisteminin güçlendirilmesi, katma değerli çözümlerin üretilmesi ve kalifiye insan kaynağının çoğaltılması amaçlanıyor.

Ülkedeki kuantum altyapısının temel taşlarından birini ASELSAN, TOBB ve TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi (TOBB ETÜ) ortaklığı meydana getiriyor. Cumhurbaşkanlığı Savunma Sanayii Başkanlığı (SSB) koordinesinde yürütülen bu ortaklık neticesinde, TOBB ETÜ Teknoloji Merkezi bünyesindeki Kuantum Teknolojileri Araştırma Laboratuvarı 2022 senesinde faaliyete geçti. Süper iletken kuantum elektroniği konusunda çalışmalarını sürdüren TOBB ETÜ, Türkiye'nin ilk kuantum bilgisayarı niteliğindeki QuanT modelini Kasım 2024'te kamuoyuna tanıttı. Öte yandan ASELSAN ile SSB arasında Süper İletken Kuantum İşlemci Birimi (QPU) Geliştirilmesi Projesi'nin başlatılması da atılan kritik adımlar arasında yer aldı.

Bunun yanı sıra TÜBİTAK Ulusal Metroloji Enstitüsü (UME), mayıs ayında gerçekleştirilen SAHA 2026'da stronsiyum ile rubidyum optik örgü saat prototiplerini ve kuantum çip örneklerini katılımcılara gösterdi. Türkiye'nin uzay tabanlı zaman ve frekans teknolojileri alanındaki mühim projelerinden biri olan Rubidyum Atomik Frekans Standardı (RAFS), SpaceX Transporter-17 görevi vasıtasıyla geçtiğimiz hafta uzaya başarıyla fırlatıldı.

TÜBİTAK tarafından duyurulan EUREKA Xecs 2026 Uygulamalı Kuantum Teknolojileri Çağrısı ile kuantum teknolojilerinin teknoloji hazırlık seviyesinin 4-5 aşamasından 6-7 seviyesine yükseltilmesi hedefleniyor. Ayrıca özel sektörün liderliğinde, kamu kurumları ile üniversitelerin de yer alacağı ihtisaslaşmış AR-GE ve yenilik konsorsiyumlarının kurulması öngörülüyor.

Söz konusu çağrı çerçevesinde projelerde en az iki EUREKA üyesi ülkeden kuruluşun bulunması ve bu kuruluşlardan en az birinin Avrupa Birliği üyesi veya Ufuk Avrupa'ya asosiye bir ülkeden olması kuralı aranacak.

İlk başlık olan kuantum algılama alanında uzay uygulamaları, hassas navigasyon, jeolojik araştırmalar ve tıbbi teşhis ile görüntüleme süreçlerinde daha yüksek hassasiyet ve doğruluk sunacak sensör teknolojilerine odaklanılacak. Boyut küçültme, ölçüm elektroniği, üretilebilirlik ve makine öğrenmesi destekli çözümler de bu kapsamda ele alınacak.

Kuantum metrolojisi dalında ise test yöntemleri, ölçüm altyapıları, doğrulama, standardizasyon ve sertifikasyon çözümlerine destek verilecek. Kuantum haberleşme ve siber güvenlik projelerinde sistem performansının yukarı taşınması, mevcut güvenlik çözümleriyle iletişim altyapılarının entegrasyonu ve endüstriyel ölçekte uygulanabilir, düşük maliyetli teknolojilerin geliştirilmesi planlanıyor.

Kuantum hesaplama için etkinleştirici elektronik bileşenler ve sistemler başlığı altında ise kübitlerin kalibrasyonu, başlatılması, kontrolü, sinyal yükseltme ve okuma işlemlerine yönelik düşük gürültülü elektronik sistemler tasarlanacak. Oda sıcaklığında ya da kriyojenik koşullarda çalışan çözümler ile ilgili fotonik teknolojiler de programın kapsamına dahil edildi.

Gerçekleştirilecek program çerçevesinde ulusal çağrı bütçesi 3 milyon avro olarak saptanırken, tek bir projedeki Türk ortakların toplam bütçesi 600 bin avroyu aşamayacak. Sermaye şirketleri dışındaki kurumların payı ise Türk ortakların toplam proje bütçesinin en fazla yüzde 30'u kadar olabilecek.

Desteklenen projelerin süresi en fazla 36 ay olarak belirlendi. Büyük ölçekli firmalar için destek oranı yüzde 60 seviyesindeyken, KOBİ'ler için bu oran yüzde 75 olarak uygulanacak. Genel ve özel bütçeli kamu idareleri, vakıf üniversiteleri, araştırma ve eğitim hastaneleri ile kamu araştırma merkez ve enstitülerinin uygun harcamaları ise tam yüzde 100 oranında karşılanacak.

Personel, seyahat, danışmanlık, hizmet alımı, yazılım, alet, teçhizat, yayın, malzeme ve sarf giderleri destek kapsamına dahil edildi. Buna karşın konsorsiyum ortaklarının birbirlerinden alacağı bazı hizmet ve danışmanlık alımları ile ticarileşme safhasına ait masraflar desteklenmeyecek.

Uluslararası ön proje başvuruları 26 Kasım 2026 tarihine kadar, tam proje önerileri ise 5 Mart 2027 tarihine dek kabul edilecek. Ulusal çağrı 8 Ocak 2027 tarihinde başlayacak. Kuruluş bazlı ön kayıtlar için son gün 30 Mart 2027, proje başvuruları için son tarih ise 31 Mart 2027 olarak ilan edildi.