TÜİK verilerine göre işsizlik düştü ancak atıl işgücü arttı

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), Haziran 2026 dönemine ait mevsim etkisinden arındırılmış işgücü istatistiklerini kamuoyuyla paylaştı. Açıklanan verilere göre, dar tanımlı resmi işsizlik oranı 0,5 puanlık bir düşüş göstererek yüzde 7,6 seviyesinde gerçekleşti.

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Vedat Işıkhan, sosyal medya hesabından yaptığı değerlendirmede bu tabloyu önemli bir başarı olarak değerlendirdi. Bakan Işıkhan, "Türkiye Yüzyılı" vurgusu yaparak, işsizlik oranının 2005 yılından bu yana en düşük seviyeyi gördüğünü ve 38 aydır aralıksız bir şekilde tek haneli rakamlarda kaldığını belirtti.

Ancak açıklanan resmi düşüş beyanlarının arkasındaki gerçek atıl işgücü verilerinde ortaya çıktı. Resmi açıklamalarda dar tanımlı işsizlik rakamları üzerinden düşüş vurgusu yapılsa da, TÜİK'in geniş tanımlı işsizlik oranı piyasadaki tablonun farklı olduğunu gösterdi. Yapılan çalışmalarda durum, halk arasında bilinen "Benim oğlum bina okur, döner döner yine okur" sözünü akıllara getirdi. Bu deyim, bir kişinin yoğun çaba harcamasına rağmen aynı noktada kalmasını ve ilerleme kaydedememesini ifade ediyor. Buradaki "bina" kelimesi yapı anlamına gelmeyip, Osmanlı medreselerinde okutulan Arapça dil bilgisi kitabının adını temsil ediyor.

Dar tanımlı işsizlik verisi, iş bulma ümidini yitirerek aktif olarak iş aramayı bırakan kişileri işsiz istatistiğinin dışına çıkarıyor. Buna karşın geniş tanımlı işsizlik, iş bulmaktan ümidini kesenleri ve mevcut işinde tam zamanlı çalışamayarak daha fazla çalışmak isteyenleri de kapsadığı için istihdam gerçekliğini daha net yansıtıyor.

TÜİK, geniş tanımlı işsizlik oranlarını Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) ve Eurostat standartlarına uygun şekilde Ocak 2021'den itibaren resmi olarak açıklamaya başladı. Bu nedenle 2005-2020 dönemi için resmi bir atıl işgücü verisi bulunmuyor. TÜİK standartlarına göre bu oran hesaplanırken üç temel grup bir araya getiriliyor: Son 4 haftada aktif iş arayan dar tanımlı işsizler, mevcut işi olup çalışma süresi yetersiz kalan zamana bağlı eksik istihdam edilenler ve iş aramayı bırakıp çalışmaya hazır olan potansiyel iş gücü.

Haziran 2026 verilerinde zamana bağlı eksik istihdam, potansiyel iş gücü ve resmi işsizlerin toplamından oluşan geniş tanımlı işsizlik oranı yüzde 28,8 olarak hesaplandı. Bu oran, resmi işsizlik oranının yaklaşık 3,8 katına ulaşırken iki gösterge arasındaki fark 21,2 puana çıktı. Piyasadaki atıl kapasiteyi oluşturan vatandaşların sayısı ise 11,6 milyon kişiyi buldu.

TÜİK'in 2021 yılından beri açıkladığı geniş tanımlı işsizlik serisi incelendiğinde, resmi oranlar gerilerken atıl işgücünün yüksek seviyelerini koruduğu görülüyor. Yıllara göre Haziran ve Aralık ayı atıl işgücü oranları değerlendirildiğinde, geniş tanımlı işsizlik bir önceki aya göre 2 puan, Haziran 2025'e göre ise 3,3 puan azalsa da Haziran 2024'teki yüzde 28,7'lik seviyenin üzerinde kalmaya devam ediyor.

Resmi işsizlik istatistiklerindeki düşüşün arkasındaki bir diğer önemli etken ise vatandaşların iş gücü piyasasının dışına yönelmesi oldu. Haziran 2025 ile Haziran 2026 arasındaki bir yıllık dönemde resmi işsiz sayısı 393 bin kişi azalırken, istihdam edilenlerin sayısı yalnızca 181 bin kişi artabildi. Aynı zaman zarfında toplam işgücü 213 bin kişi küçüldü ve işgücüne dahil olmayanların sayısı 823 bin kişilik artış kaydetti.

Çalışma çağındaki nüfus bir yılda 610 bin kişi artış göstermesine rağmen, işgücüne katılma oranı yüzde 53,7'den yüzde 52,9'a, istihdam oranı ise yüzde 49'dan yüzde 48,9'a geriledi. Dolayısıyla, resmi işsizlik oranındaki yıllık düşüş yeni istihdam yaratılmasından ziyade kişilerin iş aramaktan vazgeçerek işgücü dışına çıkmasından kaynaklandı.