Tuna Nehri'ndeki kuraklık enerji sorunlarına yol açtı

(ANKARA) - Tuna Nehri'nin debisinin kuraklık ve aşırı sıcaklar nedeniyle rekor seviyede azalması, Macaristan, Romanya ve Sırbistan'da enerji üretimini aksattı. Bu durum, nükleer ve hidroelektrik santrallerin kapasitesinin düşmesine neden olurken, enerji piyasalarında da fiyat artışlarını tetikledi. Sırbistan'ın Prahovo Limanı yakınlarında ise İkinci Dünya Savaşı'ndan kalma Alman savaş gemilerinin enkazları su yüzüne çıktı.

Enerji piyasası haber ajansı verilerine göre, Tuna'nın tarihi düşük seviyeleri, nükleer reaktörlerin yeterli soğutma suyuna ulaşamaması nedeniyle Güneydoğu Avrupa'nın nükleer enerji üretim kapasitesinin yaklaşık yüzde 40'ına denk gelen 2,44 gigavatlık üretimin durmasına yol açtı.

Tuna Nehri'nin Budapeşte’den geçen kesiminde rekor düşüş yaşanırken, soğutma suyu için nehre bağımlı nükleer santrallerin faaliyetleri ve hidroelektrik üretimi olumsuz etkilendi. Macaristan Başbakanı, ülkenin tek nükleer santralinin 44 yıldır ilk kez faaliyetlerini askıya aldığını duyururken, ülkede sıcaklıkların 40 dereceyi aşması bekleniyor.

3 Ağustos'ta Paks yakınlarındaki nehir seviyesinin eksi 140 santimetreye inmesi ve su sıcaklığının 27,8 santigrat derece olması santral için risk teşkil etti. Hükümet, büyük sanayi kuruluşlarından tüketimlerini azaltmalarını isterken, haneler ve şirketlerin gönüllü tasarruflarıyla pazar günü talebin 700 megavat düştüğü kaydedildi. Ayrıca enerji tasarrufu kapsamında elektrikli yük trenlerinin yoğun saatlerde çalışmasına izin verilmeyeceği açıklandı.

Romanya'nın kamuya ait enerji şirketi Nuclearelectrica, Cernavoda Nükleer Santrali'nin üretimini yaklaşık yarı yarıya düşürdü. Romanya'da nehir akışını yeniden sağlamak amacıyla Tuna'ya setler kazılırken, ordunun kalan reaktöre soğutma suyu ulaştırabilmek için 3 Ağustos'ta Bala Kanalı yakınlarında 180 kilogram patlayıcı kullanarak kayaları kontrollü bir şekilde parçaladığı bildirildi.

Elektrik üretimindeki düşüş sanayiyi de etkilerken, Romanya'daki iki otomobil fabrikası üretimlerini 19 Ağustos'a kadar durduracaklarını duyurdu. Sırbistan'da ise Tuna üzerindeki ana hidroelektrik santralinin kapasitesi yüzde 20'ye kadar düştü.

Sırbistan Başbakanı Duro Macut, 3 Ağustos'ta enerji sorunlarına ilişkin acil bir toplantı yaparak halka klima gibi yüksek enerji tüketen cihazların kullanımını azaltma çağrısında bulundu.

Kuraklığın enerji üretimini kısıtlaması fiyatlara da yansıdı. Romanya'da megavat saat başına ortalama fiyat 188 euro, Macaristan'da ise 179 euro olurken, Macaristan'da fiyatların bir ara 420 euroya sıçradığı belirtildi. Yunanistan piyasasında da baskı hissedilirken, Bulgaristan'ın elektrik depolama birimleri bu ülkede ve Yunanistan'da fiyatların daha düşük kalmasına yardımcı oldu ve Romanya'ya ihracata olanak sağladı.

Avrupa genelindeki kuraklık diğer ülkeleri de etkiledi. Fransa'da Maas ve Moselle nehirlerindeki su seviyesinin düşmesi nedeniyle Chooz Nükleer Santrali'ndeki 2 reaktör ile Cattenom Nükleer Santrali'ndeki 1 reaktör geçici olarak devre dışı bırakıldı, 3 farklı santralde de üretim azaltıldı. Uzmanlar, elektriğinin yüzde 70'ini nükleerden sağlayan Fransa'daki bu kesintilerin olası bir krizi tetikleyebileceği uyarısında bulunurken, reaktörler durdurulsa bile olası erimeleri önlemek için suya erişimin hayati önem taşıdığını vurguladı.

Kuraklığın bir diğer sonucu ise Sırbistan ile Romanya sınırındaki Prahovo yakınlarında ve Sırbistan tarafındaki Djerdap II barajının önünde Tuna Nehri'nin çekilmesiyle ortaya çıkan İkinci Dünya Savaşı'ndan kalma batık gemiler oldu. Yüzeye çıkan bazı enkazlarda hala patlamamış mühimmat bulunduğu belirtildi.

Avrupa Birliği, bu bölgeye Temmuz 2023'te geçiş koridorunu genişletmek ve düşük su dönemlerinde nehir trafiğini aksatan enkazları kaldırmak amacıyla 16 milyon avro hibe sağlamıştı. Enkazların çıkarılmasına yönelik projenin 2028 yılında tamamlanması öngörülüyor. Prahovo sakini Krsta Brandic, büyük gemilerin artık bölgeden geçemediğini ve trafiğin neredeyse durma noktasına geldiğini ifade etti.