Türkiye'de 485 bin yazma eser dijital ortamda erişime açıldı

Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, yüzlerce yıllık kültürel mirasın günümüzde araştırmacıların ve meraklıların erişimine açıldığını duyurdu. Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı'nın dijitalleştirme projeleri kapsamında, 485 bin yazma ve nadir matbu eserin erişime sunulduğunu belirtti.

Ersoy, sosyal medya üzerinden yaptığı paylaşımda, "Yüzlerce yıllık ilim ve kültür mirasımız artık dünyanın her yerinden erişilebilir. Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı'nın uluslararası standartlarda yürüttüğü dijitalleştirme çalışmaları sayesinde, 485 bin eseri araştırmacıların ve meraklıların istifadesine sunuyoruz" dedi.

Ayrıca, portalın üye sayısının 30 bini, ziyaretçi sayısının ise 1 milyon 366 bini geçtiğini ifade etti. Eser görüntüleme sayısının 5 milyon 863 bini, görüntülenen sayfa sayısının 15 milyon 435 bini, indirilen sayfa sayısının ise 1 milyon 603 bini aştığını aktardı.

Eserlerin, konservasyon uzmanlarının gözetiminde yüksek çözünürlükte dijitalleştirildiğini ve uluslararası standartlarda bibliyografik kayıtlarla erişime açıldığını belirtti. Ersoy, bu dijitalleştirme sürecinin eserlerin fiziksel bütünlüğünü koruyarak, zamanın etkilerine karşı önlem aldığını da vurguladı. "Yapay zeka dahil yeni teknolojilerin sunduğu imkânları kullanarak dijital kültür hazinemizi geliştirmeye devam edeceğiz" dedi.

Dijital ortamda erişime açılan yazma eserler, Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı'nın uzmanlık alanında dünya çapında en büyük kurum olduğunu da gösteriyor. Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı, yazma eser koleksiyonları, restorasyon laboratuvarları ve alan uzmanlarıyla bu alandaki çalışmalarını sürdürüyor.

TÜYEK'in resmi internet sitesinde 485 bin yazma ve nadir matbu eser bulunuyor. Kullanıcılar, bu portal sayesinde haftanın her günü ve günün her saatinde eserleri inceleyebiliyor. Eserlerin indirilmesi için ise ücretsiz üyelik gerekiyor.

Portalın üye sayısı 30 bini geride bırakırken, ziyaretçi sayısı 1 milyon 366 bin 708'e ulaştı. Bugüne kadar 5 milyon 863 bin 19 eser görüntülemesi yapılırken, incelenen sayfa sayısı 15 milyon 435 bin 539, indirilen sayfa sayısı ise 1 milyon 603 bin 275 olarak kayıtlara geçti.

Yazma eserlerin dijitalleştirilmesi, her aşamada özel bilgi ve uzmanlık gerektiriyor. Geçmişleri bin 500 yıla kadar uzanan bu eserler, zamanın yıpratıcı etkileri ve olumsuz saklama koşulları nedeniyle hassas bir yapı sergiliyor. Yazmalar, sadece metinleri değil, cilt, tezhip, hat ve kağıt özellikleriyle de önemli birer sanat eseri niteliği taşıyor.

Bu nedenle, eserlerin dijitalleştirilmesi işlemi uzmanlar tarafından titizlikle yürütülüyor. TÜYEK bünyesindeki dijitalleştirme çalışmalarında uluslararası koruma ve görüntüleme standartları esas alınıyor. Her eserin konservasyon açısından uygunluğu değerlendiriliyor ve gerekli koruyucu tedbirler alınıyor.

Fiziksel bütünlüğüne zarar vermeyen yöntemlerle yüksek çözünürlüklü dijital görüntüleri oluşturuluyor. Dijitalleştirme, yazma eserlerin kullanımını hızlandırırken, özgün nüshaların araştırma amacıyla sürekli olarak raflardan indirilmesinin önüne geçiyor. Böylece eserlerin kullanım kaynaklı yıpranması azaltılıyor ve muhtevaları muhtemel afetlere karşı dijital ortamda koruma altına alınıyor.

TÜYEK, dijitalleştirme sürecinde görüntü kalitesi, kullanılan yöntemler ve uluslararası standartlara uyum konularında da çalışmalarını sürdürüyor. Bu amaçla düzenlediği çalıştaylarla alan uzmanları ve uygulayıcıların katılımını teşvik ediyor. 27 Şubat 2025 tarihinde "Yazma Eserler ve Dijitalleşme" çalıştayı yapılacak. Ayrıca, "Klasik Kaynaklar: İslam ve Osmanlı Yazılı Mirasının Geleceği" başlıklı çalıştaylar 11 ve 25 Haziran 2026 tarihlerinde gerçekleştirilecek.

TÜYEK, yapay zeka alanındaki gelişmeleri de takip ederek yazma eserlerin dijitalleştirilmesi ve kataloglanmasında yeni teknolojileri kullanmayı hedefliyor. 485 bin yazma ve nadir matbu esere ilişkin künye bilgilerinin yer aldığı portala www.yek.gov.tr adresinden erişilebiliyor.