Yapay zeka ile jeolojik riskler uzaydan izlenecek

İstanbul Teknik Üniversitesi (İTÜ) Avrasya Yer Bilimleri Enstitüsü ve Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (AFAD) işbirliği ile oluşturulan yeni proje ile Türkiye genelindeki kritik altyapı ve üstyapılara yönelik jeolojik riskler, yapay zeka destekli "Jeotehlike Gözlem ve Risk Analitiği Platformu" üzerinden takip edilecek.

Taraflar arasında imzalanan "AFAD-İTÜ Ulusal Jeotehlike Gözlem ve Risk Analitiği Platformu" protokolü, bu platformun pilot uygulamasının hayata geçirilmesini sağladı. Proje ile, kritik altyapılarda meydana gelebilecek jeolojik tehlikelerin izlenmesi, değerlendirilmesi ve risklerin azaltılması hedefleniyor. İTÜ Avrasya Yer Bilimleri Enstitüsü Müdürü Prof. Dr. Tolga Görüm, projenin amacının ulusal ölçekte kritik yapılar için platformun kurulması olduğunu belirtti.

Görüm, platformun Türkiye'deki mevcut ve yapılması planlanan altyapılara yönelik geliştirilmiş olduğunu ifade etti. Ayrıca, LiDAR ve InSAR gibi uzaktan algılama teknolojilerinin kullanılmasıyla Türkiye’deki mevcut ve planlanan alanların risklerinin önceden belirlenmesi ve önlemlerin alınmasını sağlamak için katkıda bulunulacağını söyledi.

Projenin, Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı'nın desteğiyle yürütüleceği ve 3 yıl süreceği, ilerleyen dönemde devam projelerinin de hayata geçirilmesinin planlandığı belirtildi. Görüm, platform kapsamında hastaneler, yerleşim alanları, tüneller, köprüler, demir yolları ve kara yolları gibi kritik altyapılarda meydana gelebilecek heyelan, kaya düşmesi, karstik obruklar ile yer altı su seviyesindeki değişimlere bağlı alüvyon alanlardaki çökmelerin uzaydan izleneceğini kaydetti.

Çalışmalar, yükselen ve alçalan uyduların 12 ila 16 günlük periyotlarla sağladığı sentetik açıklıklı radar görüntülerinden elde edilen verilerle yürütülecek ve uyduların sağladığı görüntüler üzerinden hesaplanan deformasyonlar analiz edilecek. Prof. Dr. Görüm, platformun makine öğrenimi ve yapay zeka teknolojileri ile mevcut tehlikelerin izlenmesini ve erken uyarı sistemlerinin altyapısını oluşturarak AFAD ile diğer ilgili kurumların önceden uyarılmasını amaçladığını aktardı.

Ayrıca, Türkiye genelinde riskli alanların belirlenmesinin ardından bu bölgelerde arazi gözlem ve izleme altyapıları kurulacağı, İTÜ'nün bir araştırma merkezi başvuru hazırlığında olduğu ve kurulacak merkez aracılığıyla kamu kurumlarının internet tabanlı bir arayüz üzerinden deformasyon verilerine ve jeotehlike analizlerine erişebileceği ifade edildi.

Gelecek olası afet risklerinin azaltılması amaçlanıyor. Görüm, platformun hem yeni yapılacak projeler hem de mevcut yapılar için kullanılacağını vurguladı. Ayrıca, sistemin gelecekte ortaya çıkabilecek risklerin belirlenmesine yardımcı olacağını ve farkındalık oluşturmayı amaçladığını belirtti.

Çalışmanın pilot uygulamasında 40'tan fazla kritik alan izlenmeye başlandığı ifade edildi. AFAD'ın, heyelanlara yönelik gözlem ve uyarı merkezi kuracağı ve birçok bölgede heyelanların takip edildiği belirtildi.