ABD'den Gavi'ye 600 milyon dolar: DSÖ fonlamadan çıkarıldı
Amerika Birleşik Devletleri, Gavi aşı ittifakına 600 milyon dolarlık kaynak aktarırken, Dünya Sağlık Örgütü'nü bu fonlamanın dışında bıraktı.
ABD yönetimi, küresel aşı ittifakı Gavi'ye 600 milyon dolarlık finansman sağlanacağını duyururken, Dünya Sağlık Örgütü'nün (DSÖ) bu yardımdan yararlanmasını durdurdu. Bu hamle, Birleşmiş Milletler bünyesindeki kuruma yönelik ciddi bir mali darbe olarak kaydedildi.
ABD Dışişleri Bakanlığı ile Sağlık ve İnsan Hizmetleri Bakanlığı tarafından yayımlanan ortak açıklamada, ülkenin Gavi aracılığıyla DSÖ'ye hiçbir Amerikan hükümeti fonu aktarmayacağı açıkça vurgulandı.
Söz konusu karar, ABD Başkanı Donald Trump'ın, Sağlık ve İnsan Hizmetleri Bakanı Robert Kennedy Jr. ile Dışişleri Bakanı Marco Rubio'ya verdiği talimatlar çerçevesinde alındı. Trump, Gavi'ye yeniden destek verilmesinin şartı olarak kurumda reformların müzakere edilmesini istemişti.
Dünya genelinde bağışıklama programlarını genişleten küresel programın ABD fonlarının yeniden başlaması için çaba gösteren Cumhuriyetçi Senatör Susan Collins, alınan bu karardan memnuniyet duyduğunu belirtti.
Dışişleri Bakanlığı'nın aktardığına göre Gavi, yönetim kurulu ve ortak ülkelerle iş birliği yaparak, içerisinde cıva barındıran aşıların yerine cıvasız alternatiflerin getirilmesi yönünde çalışma yürütmeyi kabul etti.
Trump yönetiminin DSÖ'ye yönelik bu son adımı, geçmişteki anlaşmazlıkları da yeniden gündeme getirdi. Trump, 2020 yılındaki koronavirüs pandemisi sürecinde, DSÖ'nün virüsle ilgili Çin'in dezenformasyonunu yaydığını ve salgının daha geniş bir alana yayılmasına yol açtığını öne sürerek kurumun fonlanmasını geçici olarak durdurmuştu. O dönemde ABD, 2019 yılında sağladığı 400 milyon doları aşkın katkıyla DSÖ'nün en büyük bağışçısı konumundaydı ve bu tutar bütçenin yaklaşık yüzde 15'ine denk geliyordu.
Ocak 2021'de göreve gelen dönemin ABD Başkanı Joe Biden, Trump'ın kararlarını tersine çevirerek ABD fonlarını yeniden sağlamış ve DSÖ'den çekilme sürecini durdurmuştu.
Ancak Donald Trump, 20 Ocak 2025 tarihindeki ikinci döneminin ilk gününde, ABD'nin DSÖ'den çekileceğini duyurmuş ve ülkenin katkı paylarını askıya almıştı. Uzmanlar, bu talimatların stratejik olmaktan ziyade ideolojik bir duruşu yansıttığını ifade ediyor.
Dünya Sağlık Örgütü, üye ülkelerin ödediği temel faaliyet bütçesi ile çeşitli ortakların gönüllü katkılarından oluşan bir bütçeyle finanse ediliyor. Yaklaşık 3,4 milyar dolar olan DSÖ bütçesi, 2023 yılında 9,3 milyar dolar temel fon alan Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri'nin (CDC) bütçesinin yaklaşık üçte biri büyüklüğünde bulunuyor.
DSÖ fonları; özellikle evsel düzeyde sağlık hizmeti sunmakta zorlanan ülkelerde çocuk felci, tüberküloz, HIV, sıtma, kızamık ve diğer hastalıkların önlenmesi ve tedavisine yönelik programları destekliyor. Ayrıca kurum, Gazze, Sudan ve Demokratik Kongo Cumhuriyeti gibi çatışma bölgelerindeki sağlık acil durumlarına da müdahale ediyor.
