Amnesty'den Tigray uyarısı: Cezasızlık yeni çatışmaları tetikledi

Uluslararası Af Örgütü (Amnesty International), Etiyopya'nın Tigray bölgesinde çatışmaların yeniden başlamasının, geçmişteki suistimaller cezasız kaldığı için sivilleri savunmasız bıraktığını bildirdi.

Etiyopya federal hükümeti ile Tigray güçleri, Kasım 2022'de Çatışmaların Durdurulması Anlaşması'nı imzaladığında, Afrika'nın en kanlı savaşlarından birinin sona erdiği umut edilmişti. Silahlar susmuş, yeniden yapılanma süreci başlamış ve milyonlarca Etiyopyalı savaş sonrası dönemin adalet getirmesini beklemişti.

Ancak Amnesty International, bu umutların hiçbir zaman gerçekleşmediğini vurguladı. Uluslararası ve yerel insan hakları örgütlerinin belgelendirdiği ihlalleri soruşturmak yerine, hesap verebilirlik çabalarının giderek ortadan kalktığı ifade edildi. Uluslararası soruşturma yetkilerinin süresinin dolmasına izin verildiği, Etiyopya hükümetinin önerdiği geçiş sürecindeki adaleti sağlama çabasından vazgeçtiği ve savaş suçları ile insanlığa karşı suç iddialarının büyük ölçüde soruşturulmadan cezasız bırakıldığı kaydedildi.

Anlaşmanın imzalanmasından dört yıldan kısa bir süre sonra Tigray'da çatışmalar yeniden alevlendi. Örgüt, ağustos ayı başlarında Tigray güçleri ile Etiyopya Ulusal Savunma Kuvvetleri arasında patlak veren çatışmaların cezasızlığın tehlikelerini net bir şekilde hatırlattığını bildirdi. Bölge henüz önceki savaşın yıkatısından kurtulamamışken, sivillerin yeniden ciddi insan hakları ihlalleri riskiyle karşı karşıya olduğu uyarısı yapıldı.

Yaşanan bu yeni çatışmalar, Etiyopya'nın Amhara ve Oromia bölgelerinde devam eden ve ağır insan hakları ihlallerinin sürdüğü çatışmalarla aynı döneme denk geldi. Örgüt, bu durumun ülkedeki güvenlik ve insan hakları krizinin ne kadar geniş bir alana yayıldığını gösterdiğini savundu.

Etiyopya'nın kuzeyinde Kasım 2020 ile Kasım 2022 arasında gerçekleşen savaş sırasında Amnesty ve diğer uluslararası kuruluşlar, savaş suçu ve insanlığa karşı suç teşkil edebilecek yaygın ihlaller belgelemişti. Bu ihlaller arasında yargısız infazlar, cinsel şiddet, zorla yerinden etmeler ve insani yardımların engellenmesi yer alıyordu.

Amnesty'ye göre bağımsız soruşturmaların ve güvenilir kovuşturmaların yapılmaması, en ağır suçların bile cezasız kalabileceği yönünde tehlikeli bir mesaj verdi. Hesap verebilirliğin sağlanmasındaki bu başarısızlığın, şiddetin geri dönmesini açıkladığı savunuldu.

Birleşmiş Milletler ve Afrika Birliği tarafından kurulan kilit soruşturma mekanizmalarının yetkilerinin sona ermesinin ardından, Etiyopya'daki insan hakları durumuna yönelik uluslararası denetim de zayıfladı. Bu durumun uluslararası toplumun ihlalleri belgeleme ve sorumlulardan hesap sorma kapasitesini azalttığı aktarıldı.

Örgüt ayrıca son aylarda Tigray içindeki koşulların keskin bir şekilde kötüleştiğine dikkat çekti. Bağımsız medyaya yönelik kısıtlamaların artırılması, binlerce kişiyi etkileyen zorunlu askerlik kampanyaları ve seyahat özgürlüğüne getirilen sıkı sınırlamalar, insan hakları durumunun çatışmalar başlamadan önce bile kötüleştiğinin kanıtı olarak gösterildi.

Tüm bu gelişmeler üzerine Amnesty International; Etiyopya federal yetkililerini ve Tigray yönetimini uluslararası insan hakları hukuku ile uluslararası insancıl hukuka uymaya, sivilleri korumaya, insan hakları gözlemcilerinin, insani yardım kuruluşlarının ve bağımsız medyanın etkilenen bölgelere erişimine izin vermeye çağırdı.

Örgüt için Tigray'ın bugün karşı karşıya olduğu tehlike yalnızca silahlı çatışmanın geri dönmesi değil, aynı zamanda adalet sağlanmaz ve cezasızlık devam ederse önceki savaşta belgelenen aynı ihlallerin tekrarlanması ihtimalini de barındırıyor.