Avrupa Birliği'nden İtalya'nın savunma kredisi kararsızlığına tepki

İtalya, düşük faizli savunma kredilerinden tam olarak ne kadar yararlanacağını iç siyasi dinamiklerin etkisiyle henüz netleştirmedi. Brüksel ve diğer Avrupa başkentlerinde, harcanmayan ödeneklerin başka alanlara aktarılması için süre daralırken sabırsızlık artıyor.

Avrupa Güvenlik Eylemi (SAFE), Avrupa hükümetlerine askeri kapasitedeki kritik boşlukları doldurmaları ve Ukrayna'nın savaş çabalarına destek vermeleri için düşük faizli krediler sunan bir AB savunma finansman programı olarak işleyişini sürdürüyor.

İtalya, SAFE kapsamında 14,9 milyar euro tutarında kredi talebinde bulunmuştu ve bu talep Komisyon ile Konsey tarafından hızla onaylanmıştı. Ancak Roma yönetimi, tutarın tamamını onaylayıp onaylamama konusunda kararsız kalarak kredi anlaşmasını henüz imzalamadı.

Salı günü Dışişleri Bakanı Antonio Tajani, Roma'nın önce tam tutarı talep edeceğini söyleyerek kafa karışıklığı yarattı; ardından bu açıklamayı düzelterek İtalya'nın 14,9 milyar euroyu olası en yüksek ihtiyaç olarak 'ayırdığını' belirtti.

Tajani basına yaptığı açıklamada, 'SAFE: 14,9 milyar euro ayırdık. Gerçekte ne kadarını kullanacağımıza yıl sonunda karar vereceğiz. Muhtemelen daha az olacak; [Savunma Bakanı Guido] Crosetto'nun söylediği gibi altı, yedi, sekiz veya dokuz [milyar] olabilir' ifadelerini kullandı.

Komisyon'un savunmadan sorumlu sözcüsü Thomas Regnier ise Salı günü düzenlediği basın toplantısında, 'Vakit kaybedecek zamanımız yok. SAFE ve SAFE'in uygulanması söz konusu olduğunda Avrupa Komisyonu'nun net pozisyonu budur' dedi.

Artan sabırsızlık

Yaşanan tedirginlik, Brüksel'de ve diğer Avrupa başkentlerindeki sabrı zorluyor. Şimdiye kadar 17 AB ülkesi SAFE kredilerini Komisyon ile sonuçlandırdı; son olarak Çekya temmuz ayında bu süreci tamamladı.

Bu durum İtalya'yı istisna konumuna getirirken, Roma evrak sürecini tamamlayana kadar harcanmamış fonlara erişemeyen diğer üye devletleri de bekletiyor.

Öte yandan, Ukrayna için ayrılması potansiyel olarak planlanan arta kalan SAFE fonları da belirsizlik altında kalıyor. Çoğunlukla doğu kanadındaki birkaç AB ülkesi, ek düşük faizli krediler için istekli olduklarını belirtti.

Özellikle Polonya ve Litvanya, bu araç kapsamında başlangıçta elde ettiklerinden daha fazla finansman talebinde bulunmuşlardı.

Rahatsızlığın temel kaynağı, SAFE'in yasal çerçevesi gereği harcanmamış fonların yıl sonuna kadar yeniden tahsis edilmesi için kalan dar teknik takvim olarak öne çıkıyor.

İtalya'nın yeni tutara dayanarak parayı tam olarak nereye harcamayı planladığını detaylandıran gizli bir liste içeren gözden geçirilmiş bir operasyonel plan sunması gerekiyor. Ardından Komisyon'un, yaklaşık 10 milyar euro olarak tahmin edilen harcanmamış paranın yeniden atanması için ikinci bir çağrı başlatması icap ediyor.

Kendi taleplerini nereye yönlendireceklerine karar vermeden önce ne kadar fonun harcanmadan kalacağı konusunda netliğe ihtiyaç duyan ilgili üye devletler arasında hayal kırıklığı artıyor. İtalya karar vermek için ne kadar çok zaman harcarsa, diğer ülkelerin kendi planlarını belirlemek için o kadar az zamanı kalıyor.

Durum eylül ayında kritik bir eşiğe gelebilir; bu dönemde Komisyon, yasal son tarihin kaçırılmaması için İtalya'ya yalnızca belirli bir miktar ayırabileceğini ve kalanı yeniden tahsis edeceğini bildirmek zorunda kalabilir.

İtalya'nın iç siyasi gerekçeleri

İtalya'nın tereddüt etmesinin arkasında birkaç farklı etken bulunuyor. Ülke, Avrupa'daki en yüksek enerji fiyatlarından bazılarıyla mücadele ederken, fosil yakıta olan yoğun bağımlılığı Hürmüz Boğazı'nın kapanışının tetiklediği arz şokuna karşı ülkeyi özellikle savunmasız bırakıyor.

Bunun sonucunda Başbakan Giorgia Meloni, Komisyon Başkanı Ursula von der Leyen'e bir mektup yazarak enerji krizine de savunma harcamalarına tanınan mali esnekliğin sağlanmasını talep etti.

Komisyon bu talebe olumlu yaklaşarak, hükümetlerin normal mali kuralları aşmasına izin veren Ulusal Kaçış Hükmü'nü, Roma'nın arzu ettiği tüm acil durum önlemlerini kapsamasa da yapısal enerji direncine yönelik harcamaları da kapsayacak şekilde geniş yorumladı.

ABD ile İran arasında düşmanlıklar yeniden başlamadan önce bir barış anlaşması çerçevesine varılmış gibi görünmesine rağmen Orta Doğu'daki durumun hâlâ değişkenliğini koruması nedeniyle İtalya, enerji harcamaları için bu maddenin işletilmesini henüz talep etmedi.

Özellikle Körfez arz yollarının kış aylarında da kapalı kalması durumunda, önümüzü yıl yapılacak genel seçimlere hazırlanan Roma'da, yükselen enerji maliyetleri Meloni hükümetine verilen desteği zedeleyebilir.

Aynı zamanda, eski bir ordu generali ve mevcut Avrupa Parlamentosu üyesi Roberto Vannacci'nin hükümetin savunma harcamalarındaki artışı sorgulayan rekabetçi bir aşırı sağ parti kurması, sağ koalisyon hükümeti üzerindeki baskıyı artırıyor.

Vannacci'nin kısa süre önce ayrıldığı Lig partisinin lideri ve Başbakan Yardımcısı Matteo Salvini, konunun parlamentoda elemlesini talep etti.

Bu gelişmeler sonucunda İtalya Savunma Bakanlığı fonları nereye harcamak istediğine dair nispeten net bir fikre sahip ve ülkenin savunma yüklenicileri bu parayı bekliyor, ancak toplam tutar konusunda nihai bir siyasi karar alınmış değil.

Komisyon sözcüsü Regnier, 'Bütçe açısından bir şey değişirse, o zaman daha da acil bir durumla karşı karşıya kalırız, çünkü o paranın SAFE kapsamında ek kredi almak isteyebilecek diğer üye devletlere yeni bir çağrı yoluyla yeniden tahsis edilmesi gerekir' diyerek sözlerini tamamladı.