Bağımlılığın ilk işareti günlük yaşam düzenindeki değişimler

Son dönemde yasadışı bahis ve kumar soruşturmaları kumar bağımlılığı konusunu yeniden gündeme getirdi. Güvenilirliği bilinen kişi ve kurumların isimlerinin iddialara karışması, bağımlılığın toplumun her kesimini etkileyebilen bir halk sağlığı sorunu olduğunu gösterdi.

Cumhuriyet’e konuşan uzman çift ve aile danışmanı Elanur Buğçe Oral, bağımlılığın görünenden daha derin nedenlere dayandığını söyledi. Erken evredeki işaretlerin fark edilmesinin ve toplumsal yaklaşımın tedavi sürecinde belirleyici rol oynadığını vurguladı.

Oral, bağımlılığın ilk işaretlerinin günlük yaşam düzenindeki değişimlerle ortaya çıktığını ifade etti. “Bir kişinin sorumluluklarını ikinci plana atması, aynı davranışı giderek daha sık yapma ihtiyacı hissetmesi, bırakmaya çalışmasına rağmen devam etmesi ve bunu bir kaçış yöntemi olarak kullanması önemli belirtiler. Bağımlılığı çoğu zaman ‘acıdan kaçma stratejisi’ olarak tanımlıyorum. İnsan iyi hissetmek için değil, kötü hissetmemek için bağımlı hale gelir” dedi.

Çocukluk döneminde yaşanan güvenli bağlanma eksikliği, duyguların ifade edilemediği aile ortamları ve koşullu sevgi deneyimlerinin ilerleyen yaşlarda bağımlılık riskini artırdığını belirten Oral, ekonomik sıkıntılar, yalnızlık ve depresyon gibi etkenlerin de bağımlılığı tetikleyebileceğini kaydetti. Bu faktörlerin tek başına bağımlılık oluşturmadığını, asıl belirleyici unsurun kişinin zorluklarla nasıl baş ettiği olduğunu vurguladı.

Teknolojinin bağımlılık sürecini hızlandırdığını söyleyen Oral, özellikle dijital bahis uygulamalarının beynin ödül sistemini hedef aldığını belirtti. Anlık bildirimler, küçük ödüller ve “Bir kez daha dene” anlayışının dopamin sistemini sürekli uyardığını ifade etti. Benzer mekanizmanın sosyal medya platformlarında beğeni, bildirim ve sonsuz kaydırma sistemiyle işlediğini söyledi. Dürtü kontrolü henüz tam gelişmeyen ergenlerde riskin daha yüksek olduğuna dikkat çeken Oral, dijital bağımlılıkların yalnızca ekran süresi üzerinden değil, dikkat, duygu düzenleme ve öz denetim becerileri açısından da değerlendirilmesi gerektiğini kaydetti.

Kamuoyunda ses getiren soruşturmaların bağımlı bireyler üzerindeki etkisinin haberlerin sunuluş biçimine bağlı olduğunu belirten Oral, suçlayıcı ve aşağılayıcı dilin kişileri yardım istemekten uzaklaştırabileceğini vurguladı. Tedavi sürecinde ailenin kritik rol oynadığını söyleyen Oral, sürekli denetleyen ve suçlayan yaklaşımın bağımlılığı gizleme eğilimini artırabileceğini belirtti. Sağlıklı aile desteğinin empati kurabilen, sınır koyabilen ve sorumluluğu tamamen üstlenmeden kişinin yanında duran bir yaklaşım olduğunu değerlendirdi.