Balıkesir'de Bin yıllık zeytin ağaçları geleceğe umut oluyor

Balıkesir'in Ayvalık ilçesinde zeytin ağaçlarının arasında dolaşırken zamanın farklı aktığı hissediliyor. Kimi rüzgârın, kimi kuraklığın, kimi ise yüz yılların izini gövdesinde taşıyan bu ağaçlar, sadece meyve veren bitkiler olmaktan öte Anadolu’nun yaşayan belleğini oluşturuyor.

Komili’nin üretim tesisinin de yer aldığı zeytinlikteki 1080 yaşındaki zeytin ağacının karşısında durulduğunda bu duygu daha da güçleniyor. Bin yılı aşkın süredir hayatını sürdüren bu kadim ağacın önünde hissedilen ilk duygular huzur, bilgelik ve umut oluyor.

Bir ağacın anıt ağaç sayılması sadece yaşıyla ölçülmüyor. Bulunduğu coğrafyanın doğal, kültürel ve tarihsel belleğini barındırması; olağanüstü boyutları, uzun ömrü veya tanıklık ettiği olaylarla ortak hafızanın parçası haline gelmesi de temel ölçütler arasında bulunuyor. Bu yönüyle anıt ağaçlar, doğanın olduğu kadar insanlık tarihinin de yaşayan tanıkları olarak görülüyor. Yüzyıllardır aynı topraklarda kök salan anıt zeytin ağaçları, Anadolu’nun tarım kültürünü, yerel üretim geleneklerini ve doğayla kurduğu bağı sessizce bugüne taşıyor. Her biri, geçmiş ile gelecek arasında kurulan canlı bir köprü niteliği taşıyor.

Ayvalık’ta katıldığı program kapsamında anlatılan çalışmalar arasında en dikkat çekici olanlardan biri de bu kadim ağaçların korunmasına yönelik yürütülen Anıt Ağaç Projesi oldu. 2018 yılından bu yana sürdürülen proje kapsamında bugüne kadar 25 milyonun üzerinde zeytin ağacı tarandı; 400 yaş ve üzerindeki 311 anıtsal ya da korunmaya değer zeytin ağacı tespit edilerek haritalandırıldı ve tescil edildi. Bir anıt zeytin ağacını korumak, yalnız tek bir ağacı değil, onunla yaşayan doğayı, üretim bilgisini ve kuşaklar boyunca aktarılan bir yaşam biçimini korumak anlamına geliyor.

Kadim zeytin ağaçlarını korumak ise bu öykünün sadece ilk adımı. Çünkü bir kültür, ancak yeni kuşaklarla buluştuğu müddetçe yaşamaya devam ediyor. Bu anlayışla yürütülen "Köklerimizdeki Bilgiyi Geleceğe Aktarıyoruz" projesi de zeytin ağacını yalnızca tarımsal bir ürün olarak değil; tarih, kültür, doğa ve sürdürülebilirlik ekseninde ele alıyor. Millî Eğitim Bakanlığı ve Komili iş birliğiyle bugün 14 ilde, 112 okulda sürdürülen çalışma, zeytin kültürünü eğitim yoluyla geleceğe taşımayı amaçlıyor. Proje kapsamında okullarda kurulan Zeytin Ağacı Öğrenci Kulüpleri’nin yıl boyunca hayata geçirdiği çalışmalar da Ayvalık’ta düzenlenen İyi Uygulamalar Ödül Töreni’nde buluştu.

İklim krizinin gölgesinde geleceği konuşurken, bazen en güçlü cevaplar yüzyıllardır aynı yerde kök salmış ağaçlarda saklı olabiliyor. Belki de sürdürülebilirliğin en önemli adımlarından biri, bu kadim zeytin ağaçlarını sadece geçmişin sessiz tanıkları olarak değil, geleceğe uzanan yaşayan kökler olarak görebilmekten geçiyor.