Buzdolabı ihtiyacını ortadan kaldıran toz aşı geliştirildi

Aşıların üretim aşamasından uygulanacakları yere kadar belirli sıcaklıklarda muhafaza edilmesini zorunlu kılan soğuk zincir sistemi, özellikle kırsal ve uzak bölgelerde sağlık hizmetlerinin önündeki en büyük engellerden biri olarak duruyor. İngiltere'de görev yapan bilim insanlarının geliştirdiği yeni bir yöntem, bu dezavantajı ortadan kaldırabilecek bir teknoloji sunuyor.

Araştırmacılar tarafından geliştirilen ve buzdolabında tutulma zorunluluğu bulunmayan "toz aşı" yöntemi sayesinde, aşıların oda sıcaklığında uzun süre bozulmadan dayanabilmesi amaçlanıyor. Yapılan ilk incelemeler, bu yenilikçi teknolojinin standart aşılara eşdeğer bir bağışıklık tepkisi meydana getirdiğini gösterdi.

Ulusal Sağlık ve Bakım Araştırmaları Enstitüsü (NIHR) finansmanıyla yürütülen çalışmada uzmanlar, sıvı formdaki tetanoz-difteri aşısını özel bir teknikle kurutarak toz haline getirmeyi başardı. Gerçekleştirilen çalışmada, "trehaloz" adı verilen doğal bir şeker bileşeninden faydalandı. Bu maddenin, kuraklık dönemlerinde hayatta kalma yeteneği olan bazı bitkilerde hücreleri koruduğu ve aşının etkili bileşenlerinin dayanıklılığını aynı şekilde artırdığı kaydedildi.

Araştırmayı yürüten ekip, toz haline getirilen aşının bir yıl boyunca oda sıcaklığında bekletildikten sonra yeniden sıvılaştırıldığını ve gönüllü denekler üzerinde kullanıldığını bildirdi.

Toplam 60 gönüllünün katılımıyla gerçekleştirilen klinik denemelerde, buzdolabı gerektirmeyen bu aşının klasik tetanoz-difteri aşısıyla aynı seviyede bağışıklık yanıtı sağladığı saptandı.

Bilim insanları, aşının güvenli kabul edildiğini ve denekler tarafından sorunsuz bir şekilde tolere edildiğini belirtti. Laboratuvar analizlerinde ise aşı bileşenlerinin eksi 20 derece ila artı 40 derece arasındaki sıcaklık değişimlerinde dayanıklılığını muhafaza ettiği tespit edildi.

Geliştirilen bu yeni teknolojinin, aşıların nakliyesi ve depolanmasında hayati önem taşıyan soğuk zincir sistemine duyulan ihtiyacı büyük ölçüde azaltması bekleniyor. Elektrik altyapısının yetersiz kaldığı ve ulaşım şartlarının çetin olduğu bölgelerde aşıların bozulma riski olmadan saklanabilmesi, sağlık hizmetlerine ulaşımın yaygınlaşmasına önemli bir destek sunabilir.

Çalışmayı gerçekleştiren uzmanlar, yöntemin daha kapsamlı değerlendirilmesi amacıyla önümüzdeki süreçte 160 kişinin dahil olacağı yeni bir klinik araştırma planladıklarını açıkladı.

Küresel ölçekte milyonlarca doz aşının sevkiyat sırasında yaşanan aksaklıklar, miadının dolması veya soğuk zincirin kırılması sebebiyle zayi olduğu ifade ediliyor. Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre, üretilen aşıların yaklaşık yüzde ellisi farklı sebeplerden ötürü kullanılamadan çöpe gidiyor. Uzmanlar, oda sıcaklığında muhafaza edilebilen toz aşı teknolojisinin bu israfın önüne geçilmesinde etkili olabileceğini vurguluyor.

Elde edilen araştırma bulguları, tıp dünyasının saygın yayın organlarından EClinical Medicine dergisinde yer aldı. Geliştirilen bu yöntemin başarıyla sonuçlanması durumunda, ilerleyen dönemde diğer aşı çeşitlerinin de benzer tekniklerle korunabilmesinin yolu açılabilir.