Çiçek aşısı Osmanlı'dan Avrupa'ya yayıldı

Yüzyıllar boyunca çiçek hastalığı insanlığın en korkulan hastalıklarından biriydi. Özellikle çocuklarda ağır seyrediyor ve ölüm oranı bazı türlerinde yüzde 30'a ulaşıyordu. Osmanlı topraklarında variolasyon adı verilen yöntem kullanılıyordu.

Bu yöntemde hastalık geçirmiş kişilerin lezyonlarından alınan materyal sağlıklı kişilerin cildine uygulanıyordu. Yöntem tamamen risksiz değildi. Uygulanan kişi hastalanabiliyor ve hastalığı başkalarına bulaştırabiliyordu.

Buna rağmen doğal enfeksiyona göre daha kontrollü bağışıklık sağlıyordu. Yöntemin Osmanlı'da ilk olarak Edirne'de başladığı ve buradan Avrupa'ya ulaştığı biliniyor. 1717'de Edirne'de bulunan Lady Mary Wortley Montagu yöntemi yakından izledi.

Montagu, 1 Nisan 1717'de İngiltere'deki arkadaşı Sarah Chiswell'e mektup yazdı. Mektupta çiçekleme işlemini yapan kadınlardan ve uygulamanın nasıl yapıldığından söz etti. Uygulama genellikle sonbaharda gerçekleştiriliyordu.

Aileler çocuklarını çiçekletmek için bir araya geliyor ve deneyimli kadınlar tarafından işlem yapılıyordu. Montagu bir seferde 15-16 kişinin bir arada çiçeklendiğini yazdı. Montagu yöntemi kendi oğluna da uygulattı.

İngiltere'ye döndükten sonra yöntemin tanınmasına ve uygulanmasına katkıda bulundu. Variolasyonu Osmanlılar icat etmedi. Yöntem daha önce dünyanın farklı bölgelerinde de kullanılıyordu.

Modern çiçek aşısı 1796'da Edward Jenner tarafından geliştirildi. Jenner sığır çiçeği geçiren kişilerin çiçek hastalığına karşı korunduğunu gözlemledi. Türkiye'de son çiçek vakası 1957'de görüldü. Çiçek aşısı 1980 yılında uygulamadan kaldırıldı. Aynı yıl Türkiye'de aşı üretimi de sona erdi. Dünyada son doğal vaka 1977'de Somali'de kaydedildi. 1978'de İngiltere'de laboratuvar kazası yaşandı. Dünya Sağlık Örgütü Aralık 1979'da hastalığın eradike edildiğini onayladı. Mayıs 1980'de resmi ilan yapıldı. Kolda görülen yuvarlak iz modern aşıdan kaynaklanıyor. Variolasyon yönteminden kalan bir iz değil.