Çin'in Özbekistan ekonomisine etkisi: Ticaret hacmi artıyor

Özbekistan, 1991 yılında bağımsızlığını kazanmasının ardından uzun yıllar boyunca Sovyetler Birliği'nden kalan bağlar nedeniyle Rusya ile yakın ticari ilişkiler sürdürdü. Ancak son dönemde Çin'in Orta Asya'daki ekonomik açılımı, Pekin'in bölgedeki ülkelerle ilişkilerini güçlendirdi. Özbekistan da, Çin ile ticaretini hızla artıran ülkelerden biri oldu.

2015 yılında Özbekistan'ın dış ticaretinde Rusya'nın payı yüzde 24,5 iken, Çin'in payı yüzde 12 seviyesindeydi. Ancak zamanla bu denge değişti. 2025 yılına gelindiğinde, Çin'in Özbekistan'ın dış ticaretindeki payı yüzde 21,2'ye yükseldi, Rusya ise yüzde 16'da kaldı.

Özbekistan'ın dış ticaret hacmi, 2026'nın ilk yarısında geçen yıla göre yüzde 7,4 artarak 41 milyar dolara ulaştı. İhracat 15,9 milyar dolara düşerken, ithalat 25,1 milyar dolara yükseldi ve dış ticaret açığı 9,2 milyar dolar olarak gerçekleşti.

Özbekistan ile Çin arasındaki ticaret hacmi, geçen yılın ilk yarısında 6 milyar 850,9 milyon dolarken, bu yıl 9 milyar 471,3 milyon dolara yükseldi. Bu artış, iki ülke arasındaki ticaretin yaklaşık yüzde 38 büyüdüğünü gösteriyor. Özbekistan'ın toplam dış ticaretinde, Çin'in payı yüzde 23,1'e ulaştı.

Ticari ilişkilerde enerji, ham madde, teknoloji ve sanayi ürünleri önemli bir yer tutuyor. Özbekistan, Çin'e doğal gaz, rafine bakır, pamuk ipliği ve tarım ürünleri ihraç ederken, Çin'den otomotiv, elektrikli araçlar, üretim teknolojileri ve sanayi makineleri ithal ediyor.

Ancak, Özbekistan'ın ithalatının daha hızlı yükselmesi dikkat çekiyor. Yılın ilk yarısında Özbekistan'ın Çin'den yaptığı ithalat yüzde 39,3 artarak 8 milyar 47,3 milyon dolara yükseldi. Çin'e yapılan ihracat ise yüzde 32,4 artışla 1 milyar 424 milyon dolar oldu.

Özbekistan'ın Çin ile ticaret açığı 6 milyar 623 milyon dolar olarak kaydedildi. Bu durum, Çin ile ekonomik ilişkilerin hızla genişlemesine rağmen, ticaretin daha çok ithalat ağırlıklı bir yapıya dönüştüğünü ortaya koyuyor. Özbekistan'ın toplam ithalatı yılın ilk yarısında 25,1 milyar dolara ulaştı ve bunun 8 milyar 47,3 milyon doları Çin'den gerçekleştirildi.

Böylece, Özbekistan'ın toplam ithalatındaki Çin'in payı yüzde 32'ye yükselirken, Rusya'nın payı yüzde 18,5 oldu. Özbekistan, özellikle makine, teknoloji, otomotiv ve sanayi ürünleri alanlarında Çin kaynaklı tedarike yönelmeye devam ediyor. İki ülke arasındaki ticaret dengesizliği, Özbekistan'ın dış ticaret açığı açısından da önemli bir konuyu gündeme getiriyor.

6 milyar 623 milyon dolarlık ticaret açığı, Özbekistan'ın 9,2 milyar dolarlık toplam dış ticaret açığının önemli bir bölümünü oluşturuyor. Bu durum, Çin ile artan ticaretin Özbekistan için tek başına olumlu bir gelişme olmadığını gösteriyor.

Özbek ekonomi uzmanı Dr. Dilşad Alimov, Çin'den makine ve teknoloji ithalatının Özbekistan'ın sanayi kapasitesini geliştirmesi açısından önemli fırsatlar sunduğunu, ancak ithalatın ihracata kıyasla daha hızlı artmasının ekonomik bağımlılık riskini artırdığını belirtti.

Dr. Alimov, 2015 yılında Çin'in Özbekistan'ın dış ticaretindeki payının yüzde 12 iken, bu yılın ilk yarısında yüzde 23,1'e yükseldiğini ifade etti.

Dr. Alimov, Özbekistan'ın gelecek dönemde Çin'den teknoloji ve yatırım çekmeye devam ederken, yerli üretim kapasitesini güçlendirmesi ve ihracatını çeşitlendirmesi gerektiğini vurguladı. Özbekistan'ın Çin'e ihracatında ham madde ve yarı mamullerin ağırlığının azaltılması ve katma değerli ürünlerin payının artırılması gerektiğini de ekledi.

Alimov, Çin ile ekonomik ilişkilerin derinleşmesinin önemli fırsatlar sunduğunu, bununla birlikte Özbekistan'ın ihracat pazarlarını çeşitlendirmesi ve ticaret açığındaki artışı yakından takip etmesi gerektiğini kaydetti.