Dünya genelinde Taliban'la diplomatik temaslar artıyor

Afganistan'daki Taliban yönetimi, insan hakları ihlallerine rağmen bölgesel ve uluslararası güçlerin yakınlaşma eğilimi göstermesiyle uluslararası tecridi bitirmek için diplomatik girişim başlattı. Taliban'ın iktidarı ele geçirmesinin üzerinden beş yıl geçti. Birçok ülke, yirmi yıllık isyancı savaşın ardından 2021'de Kabil'de yönetimi alan katı İslamcılarla diplomatik temasları artırıyor.

Kampanyacılar, ülkelerin ikili temaslarının insan hakları reformları taleplerini zayıflatmasından korkuyor. Aktivistler bu durumun tutarlı talepleri tehlikeye attığını savunuyor. Birleşmiş Milletler, kadınları üniversitelerden ve iş yaşamından men eden yasaları kınadı.

Genç kızların eğitimi engellenirken sıkı kıyafet kuralları getirildi. Azınlıklar baskı görürken, aktivistler ve gazeteciler hedef alınıyor. Birleşmiş Milletler mart ayında Afganistan'ın insan hakları mezarlığına döndüğünü belirtti.

Hindistan, Katar, Çin, İran ve Orta Asya devletleri son dönemde Taliban yetkililerini ağırladı. Rusya bir yıl önce Taliban hükümetini tanıdı ve geçen ay askeri iş birliği anlaşması imzaladı. Avrupa Birliği haziran ayında Brüksel'de Taliban yetkilileriyle görüştü.

Görüşmede reddedilen sığınmacıların Afganistan'a geri gönderilmesi ele alındı. Bazı Avrupa ülkeleri de Kabil ile temaslarını derinleştirdi. Observer Research Foundation'dan Shivam Shekhawat, durumun evrildiğini belirtti.

Shekhawat, İslam emirliğinin kendine güvenen bir konumda olduğunu vurguladı. Yetkili, Taliban'ın bölgesel ülkeler ile Avrupa ve ABD için vazgeçilmez olduğunun farkına vardığını söyledi. Shekhawat, Taliban'ın her teması diplomatik zafer olarak gördüğünü ifade etti. Hareket bu durumu rejime meşruiyet kazandırma aracı olarak kullanıyor.

2021'deki iktidar değişiminden sonra uygulanan katı tecrit politikası zayıflıyor. Bazı batılı yorumcular rejimin tanınmasını savunurken, diğerleri arka kapı diplomasisinin yoğunlaştırılmasını istiyor. Human Rights Watch'tan Fereshta Abbasi insani kriz için yardımların sürmesi gerektiğini belirtti.

Abbasi, temasların nihai hedefinden ve yapılan tartışmalardan endişe duyduklarını açıkladı. Abbasi, uluslararası toplumun kadın haklarında gerçek ilerleme şartı koşan tutarlı bir mesaj vermesi gerektiğini vurguladı. Uzman, bu tutarlı mesajın şu an verilmediğini ifade etti.

Yeni temaslar bölgesel güvenlik kaygılarından kaynaklanıyor. Batıdaki yasadışı göçü azaltma baskısı da bu süreci etkiliyor. Taliban'ın yakın gelecekte devrilmeyeceği yönündeki genel kabul süreci hızlandırıyor.

Avrupa Komisyonu Brüksel'deki görüşmelerin teknik nitelikte olduğunu savundu. Komisyon temasların sığınmacı dönüşlerine odaklandığını öne sürdü. Taliban sözcüsü ise görüşmeyi konsolosluk ilişkilerini normalleştirme yolunda tarihi bir adım olarak nitelendirdi.

Toplumsal tepkiler de gecikmedi. Abbasi, Taliban ihlallerini kınayıp göç görüşmeleri duyurmanın çelişki yarattığını belirtti. Taliban'ın halkına uluslararası toplum tarafından kabul edildiğini söylediğini aktardı. Tacikistan, Türkmenistan, Kırgızistan, Özbekistan ve Kazakistan yetkilileri bu yıl Kabil'i ziyaret etti. Bu ülkeler ticaret yolları ve boru hattı anlaşmaları arıyor. Amaç denize kıyısı olmayan ülkelerin limanlara erişimini sağlamak. Hindistan, 2021 sonrasındaki soğuk ilişkileri düzeltmeye çalışıyor. Yeni Delhi bu adımı Pakistan ile Taliban arasındaki gerilimden yararlanmak için atıyor.

Hindistan dışişleri bakanı Amir Khan Muttaqi'nin seyahat edebilmesi için yaptırım muafiyeti sağladı. Muttaqi uzun yıllardır hareketin merkezinde yer alıyor. Hindistan'ın BM temsilcisi haziran ayında yaptırımların gözden geçirilmesi gerektiğini söyledi.

Seyahat yasakları ve mal varlığı dondurma kararlarının yenilenmesi önerildi. Harish Parvathaneni Afganistan'ın siyasi gerçeğinin değiştiğini belirtti. Mevcut BM yaptırım rejiminin bu değişimi dikkate alması gerektiğini savundu.

Afgan yetkililer Çin, Japonya, Türkiye ve Suudi Arabistan'dan gelen elçileri ağırladı. İran Dışişleri Bakanı Abbas Araghchi geçen yıl Kabil'i ziyaret etti. Bu ziyaret yaklaşık on yılda bir ilk olma özelliği taşıdı.

Taliban sözcüsü Zabihullah Mujahid tüm ülkelerle ilişki kurmak istediklerini belirtti. Mujahid ekonomik bağların yakınlığı nedeniyle komşu devletlerin ve bölge ülkelerinin özel önemi olduğunu ifade etti. Washington Institute araştırmacısı Anna Borshchevskaya Rusya'nın motivasyonunu değerlendirdi.

Moskova'nın yakın ilişki arayışında birden fazla hedefi bulunuyor. Borshchevskaya müttefik edinme amacına dikkat çekti. Afganistan'ın coğrafi konumunun Rusya için önemli olduğunu vurguladı.

Borshchevskaya durumu soğuk ve kinik bir hesap olarak tanımladı. Rusya'nın kazanması için ABD'nin kaybetmesi gerektiği görüşünün hakim olduğunu belirtti. İngiltere Taliban yetkilileriyle sınırlı ve pragmatik bir politika izliyor. Temaslar Katar'daki İngiltere misyonu üzerinden yürütülüyor. Diğer batılı ülkeler de Katar'da gizli toplantılar düzenledi. Almanya ve en az dört batılı konsolosluk artık eski hükümet temsilcileri yerine Taliban tarafından kontrol ediliyor.

Taliban yetkilileri kırılgan ekonomiyi canlandırmak için sınır ötesi projelere yöneldi. Doğal kaynaklar yabancı güçlerin ilgisini çekiyor. Madencilik sektörü Çinli firmaların katılımıyla genişletildi.

Çin güneybatı sınırındaki militan faaliyetlerden endişe duyuyor. Pekin yönetimi son yıllarda Taliban yetkililerini ağırladı. Afganistan ile Pakistan çatıştığında Çin görüşmelere ev sahipliği yaptı. Taliban kadınların eğitimi konusunda bölünmüş durumda. En muhafazakâr kesimler yönetimde baskınlığını koruyor. Yeni yasalar baskıyı artırıyor.

Şii Müslümanlar dahil pek çok azınlık sapkın ilan edildi. Muhalefeti susturmak için sert cezalar getirildi. Kadına yönelik aile içi şiddette yalnızca aşırı darp suç sayılıyor. Onaysız kız çocuklarının evliliğini kolaylaştıran düzenlemeler yapıldı. Analistler Taliban'ın yakın zamanda ılımlılaşmasını beklemiyor. Lider Hibatullah Akhundzada'nın otoriter gücünün süreceği belirtiliyor. University of Pittsburgh araştırmacısı Ramin Mansoori önceliğin iç gündem olduğunu söyledi. Mansoori Taliban'ın önemli bir taviz vermeyeceğini ifade etti.