Gıda israfının su kaynaklarına faturası: Keban Barajı örneği

Su Politikaları Derneği, altı yıl önce hazırladığı 'Çöpe Giden Sularımız' çalışmasını son verilerle yeniledi. Hazırlanan raporda, gıda israfının su kaynakları üzerindeki ağır faturası gözler önüne serildi.

Elde edilen verilere göre, yurt içinde her yıl toplam 23 milyon ton gıda ziyan oluyor. Ülke genelinde yıllık 49 milyon tonu bulan meyve ve sebze üretiminin ise yüzde 25 ila 40'lık kısmı tarladan sofraya ulaşamadan kayboluyor veya çöpe dökülüyor. Yaşanan bu israf dalgası, yılda 26,6 milyar metreküp suyun boşa gitmesine yol açıyor. Raporda, söz konusu su kaybının Keban Barajı'nda depolanan toplam su hacmine denk geldiği vurgulandı.

Türkiye İsrafı Önleme Vakfı'nın 2025 rakamlarına da yer verilen çalışmada, günlük ekmek israfının ortalama 12 milyon adedi bulduğu aktarıldı. Bir kilo buğdayın yetişmesi için yaklaşık bin 300 litre su harcanırken, 300 gramlık bir ekmek yaklaşık 400 litrelik su ayak izi taşıyor. Bu hesapla, her gün çöpe giden ekmekler yüzünden yaklaşık 5 milyon metreküp su harcanmış oluyor. Bu miktar, başkent Ankara ile İstanbul'a bir günde verilen toplam suya denk gelirken, yıllık bazda bu iki büyük şehrin barajlarından çekilen toplam suya ulaşıyor.

Çalışmada dikkat çeken bir diğer detay ise pilav ve makarna tüketimine dair oldu. Sofralarda tüketilen pilav ile makarnanın sadece yüzde 5 ila 10'luk kısmının çöpe gitmesinin bile, Ankara'nın bir yıllık içme ve kullanma suyu ihtiyacının yüzde 55'ini karşılayacak suya karşılık geldiği tespit edildi.

Küresel boyuttaki tablo da raporda geniş yer buldu. Türkiye İsrafı Önleme Vakfı 2025 verilerine göre, dünyada üretilen besinlerin yaklaşık üçte birlik bölümü, yani 1,5 milyar ton gıda çöpe gidiyor. Küresel ekonomiye yıllık 1 trilyon dolarlık yük getiren bu israf tablosu, dünyada 783 milyon insan açlıkla boğuşurken her gün 1 milyardan fazla öğünün çöpe atıldığını gösteriyor.

Öte yandan Tarım ve Bakanlığı, gıda israfını en aza indirmek amacıyla çeşitli tavsiyelerde bulundu. Bakanlık; planlı alışveriş yapılması, porsiyonlara dikkat edilmesi, gıdaların doğru şartlarda muhafaza edilmesi, etiketlerdeki son tüketim ile tavsiye edilen tüketim tarihlerinin iyi okunması gerektiğini belirtti. Ayrıca mutfaklarda 'ilk giren ilk çıkar' kuralının uygulanması, fazla yiyeceklerin paylaşılması ve organik atıkların kompost yapılarak değerlendirilmesi çağrısı yapıldı.