Hayvancılıkta dijital kimlik dönemi başlıyor

Türkiye hayvancılık sektörü, izlenebilirliği artıracak yeni bir döneme girmeye hazırlanıyor. Cumhurbaşkanlığı Savunma Sanayii Başkanlığı koordinasyonunda ASELSAN tarafından geliştirilen 'Güvenli Elektronik Küpe İzleme Sistemi' (GEKİS), Kars’ta gerçekleştirilen bir törenle kamuoyuna tanıtıldı. Tarım gazetecisi Ali Ekber Yıldırım'ın aktardığına göre, uzun süredir gündemde olan dijital küpe projesi, mühendislik, test ve saha çalışmaları tamamlanarak kullanıma hazır hale getirildi.

Yeni sistemle birlikte geleneksel plastik kulak küpelerinin yerini, kopyalanması mümkün olmayan elektronik takip altyapısı alacak. Türkiye'de 17 milyondan fazla büyükbaş hayvan bulunduğu ve bu varlığın toplam ekonomik değerinin 1,5 trilyon liranın üzerinde olduğu belirtiliyor. Yetkililer, sistemin üretim güvenliği açısından önemli bir adım olduğunu ifade ediyor.

Yıllık üretimi 1,2 trilyon lira olan sığır eti ve süt üretiminde yaşanan kayıt dışılığı ve veri eksikliklerini bu sistemin ortadan kaldıracağı öngörülüyor. Yapay zeka teknolojilerinin hayvancılıkta etkin bir şekilde kullanılabilmesi için doğru verilerin gerekli olduğu vurgulanırken, GEKİS sayesinde %1’lik bir verim artışının bile ülke ekonomisine yıllık 12 milyar lira kazandırması bekleniyor.

Sektörde dijital takip fikri ilk olarak 2020 yılında gündeme gelmişti. Dönemin Tarım ve Orman Bakanı Bekir Pakdemirli tarafından duyurulan proje, hayvanların kulağına entegre edilen bir sistemle anlık konum ve sağlık verisi almayı hedefliyordu ancak o dönem hayata geçirilemedi.

2024 yılında Savunma Sanayii Başkanlığı ile imzalanan protokol çerçevesinde ASELSAN projeye dahil oldu ve sahadaki zorlu koşullara dayanıklı prototipler üretmek için 46 farklı proje gözden geçirildi. Sistem, sunduğu teknik avantajlar ve sektöre sağlayacağı katkılar açısından önemli özellikler taşıyor.

Biyolojik kimliklerin dijital ortamda saklanması, aşı ve sağlık kayıtlarının takip edilmesi, sahte küpe ve illegal hayvan hareketlerinin engellenmesi gibi işlevler içeriyor. Ayrıca, salgın hastalık durumunda temaslı hayvanların tespiti mümkündür ve devlet desteklemeleri doğrudan hayvana ve üreticiye ulaşacak.

Uygulamanın sektörde getireceği yenilikler karşısında üreticiler, dijital küpelerin birim maliyetlerini ve devletin sağlayacağı destek oranını merak ediyor. Büyük işletmelerin hızla adapte olabileceği sistemin, küçük aile işletmeleri için finansal teşvikler gerektirdiği vurgulanıyor. Küpelerin kullanım ömrü, düşme oranları ve montaj yetkisinin nasıl belirleneceği gibi sorular henüz yanıt bulmadı.

Dijital kimlikleme sistemleri, gelişmiş ülkelerde uzun süredir zorunlu tutuluyor. Avrupa Birliği 1998’den bu yana kulak küpesi uygulamasını zorunlu kılarken, RFID teknolojisini yaygınlaştırdı. Avustralya, 1999 yılında kurulan Ulusal Hayvan Kimlik Sistemi ile gelişmiş bir biyo-güvenlik ağı yönetmektedir.

ABD, Kanada, Meksika, Brezilya ve Yeni Zelanda gibi ülkeler de benzer sistemleri gıda güvenliği ve ihracat pazarlarına erişim için zorunlu kılmaktadır.