İngiltere'de deniz istiridyelerini yeniden çoğaltma projesi

İngiltere'nin kuzeydoğu kıyılarında, 1800'lerden bu yana nüfusu %95 oranında azalan Avrupa yerli istiridyesini yeniden çoğaltmak için büyük bir deniz restorasyon projesi gerçekleştiriliyor. 2025 yılına kadar devam edecek olan bu çalışmalarla, deniz tabanına yerleştirilecek yapay resif blokları ve deniz canlıları ile bölgedeki ekosistem yeniden canlandırılmayı hedefliyor.

Proje kapsamında, her biri 6,6 ton ağırlığında toplam 132 ton ağırlığında 20 adet resif küpü kullanılacak. Bu küpler, deniz suyuna dayanıklı ve karbon-nötr olan Marine Crete malzemesi ile tasarlanarak, kıyıdan yaklaşık 1,8 kilometre açıkta deniz tabanına yerleştirilecek. Blokların yüzeyindeki çeşitli oluklar, dokular ve açıklıklar, istiridyelerin tutunması ile balık, ıstakoz ve sünger gibi diğer deniz canlılarının sığınması için doğal resif habitatını taklit edecek şekilde üretildi.

Operasyon öncesinde North Shields Fish Quay bölgesinde 90 gönüllü, istiridyeleri temizleyerek yabancı organizmaların taşıma riskini azaltmak için çalıştı. Ardından yaklaşık 100 gönüllü, 4.000 ergin istiridyeyi özel bir yapıştırıcı ile küplere sabitledi. Bu resif küpleri ile birlikte toplamda 35.000’den fazla yavru istiridye ve yaklaşık 44 ton dönüştürülmüş deniz tarağı kabuğu, araştırma gemisi yardımıyla denize indirildi.

Zoological Society of Londra (ZSL) verilerine göre, bir yetişkin yerli istiridye günde ortalama 200 litre suyu süzebilme kapasitesine sahip. Bu süzme işlemi, su berraklığını artırmakta ve besin döngüsüne katkıda bulunmaktadır. ZSL ve Edinburg Üniversitesi'nin ortak yürüttüğü araştırmalar, bir zamanlar Avrupa'da 17.000 km²'lik alanı kaplayan yerli istiridye resifi ekosisteminin şu anda 'çökmüş' durumda olduğunu ortaya koyuyor. Aşırı avlanma, kirlilik, hastalıklar ve habitat tahribatı sebebiyle, türün İngiltere'nin kuzeydoğusundaki varlığı bir asırdan fazla bir süre önce sona ermişti.

Projenin mevcut tasarımı, 2023 yılında gerçekleşen önceki uygulamadan alınan derslerle geliştirildi. Önceki aşamada, Whitburn açıklarında 827 tonluk kabuk ve taş üzerine yerleştirilen 10.000 ergin istiridye, Babet Kasırgası ve olumsuz hava koşulları nedeniyle sürüklenmişti. Yeni aşamada, Kuzey Denizi'nin sert koşullarına karşı daha ağır ve sabit beton küpler tercih edildi.

Araştırmacılar, yerleştirilen yapıların kış fırtınalarına karşı dayanıklılığını, ortamda bulunan canlı çeşitliliğine etkilerini ve istiridyelerin hayatta kalma ile üreme oranlarını uzun vadeli gözlemlerle takip edecek. Projenin nihai hedefi, canlıların kendi kendine çoğalabileceği ve çevresindeki deniz yaşamını destekleyebileceği sürdürülebilir bir resif yapısının oluşmasıdır.