İngiltere'de yerel yönetimlere geniş mali yetkiler devrediliyor

İngiltere'deki bölgesel belediye başkanları, başkent Londra'daki merkezi yönetimin kontrolünü azaltmayı hedefleyen dönüştürücü planlar kapsamında, büyük projeleri finanse etmek üzere borçlanabilecek ve Hazine'nin mali baskısından kurtulabilecek.

Söz konusu düzenlemeyle, başkanlar ilk kez 2028 yılından itibaren bölgelerinde toplanan gelir vergisinin bir kısmını elinde tutacak. Ayrıca Nisan 2027'ye kadar on milyonlarca sterline ulaşan işletme vergi gelirleri de yerel yönetimlere kalacak.

Bu gelirler ek bir ödenek niteliği taşımayıp mevcut devlet yardımlarının yerini alacak olsa da, yerel liderler belirli projelere kısıtlanmış Hazine ödeneklerine bağımlı kalmamanın finansman yapılarını tamamen değiştireceğini belirtti.

South Yorkshire İşçi Partili Belediye Başkanı Oliver Coppard, uygulamanın Hazine'nin sıkı kontrolünden kurtularak gelir konusunda uzun vadeli bir güvence sağladığı için son derece önemli olduğunu ifade etti.

Andy Burnham, söz konusu önlemleri bir nesilde Westminster'dan yapılan en büyük yetki devrinin bir parçası olarak cuma günü duyuracak.

Burnham, hazırlanan planlar sayesinde bir toplulukta toplanan vergilerin daha büyük kısmının yine aynı toplulukta kalacağını belirterek, yakın zamanda her yerel liderin toplu taşımayı geliştirmek, konut inşa etmek ve istihdam yaratmak için gereken güç ile kaynaklara kavuşacağını kaydetti.

Westminster'daki siyasetçiler tarafından görmezden gelinmenin ne demek olduğunu bildiğini dile getiren Burnham, başbakanlık görevini üstlendikten sonra aynı hatayı tekrarlamayacağını vurguladı.

Yeni "önce yerel" ilkesi doğrultusunda Burnham, bakanlara yetkilerin merkezde kalması yerine neden yerel yönetimlere devredilmemesi gerektiğini açıklamaları yönünde talimat verecek.

Bu haftanın başlarında hükümet tarafından duyurulan gençlere yönelik teknik eğitim üzerindeki kontrolün artırılmasının yanı sıra, başbakana yakın bazı isimler, belediye başkanlarının polis ve suç komiserlerine benzer bir roller üstlenerek sağlık ve eğitim komiserleri aracılığıyla okulları, aile hekimlerini ve çocuk bakım kuruluşlarını denetlemesini talep etti.

10 Numara, karar alma süreçlerinin memurların beşte birinin bulunduğu Londra dışına taşınmasıyla birlikte 520 bin kişilik İngiliz kamu hizmetinin daha küçük ve stratejik bir yapıya kavuşacağını bildirdi.

Nüfusun dört üçünü kapsayan bölgeleri yöneten ve doğrudan seçilen İngiltere belediye başkanları, işletme vergisi ve gelir vergisinden elde edilen gelirleri önemli sektörler için vergi indirimi veya sakinlere geri ödeme dahil olmak üzere istedikleri gibi kullanabilecek.

Bununla birlikte uzmanlar, en önemli sonuçlardan birinin ortak idarelerin, daha önce Hazine onayını gerektiren büyük projeleri finanse etmek amacıyla öngörülen gelirlerine karşılık 30 yıllık kredi alabilmesine olanak tanınması olduğunu belirtti.

Belediye başkanları, Whitehall'dan gelen bir yıllık finansman anlaşmaları temelinde özel kredi alamadıkları için konut ve ulaşım alanındaki devasa girişimleri finanse edemediklerini dile getirdi.

Northern Powerhouse Partnership Üst Yöneticisi Henri Murison, yapılan değişikliğin ortak idarelerin yapabileceklerini tamamen dönüştürdüğünü ifade etti.

Murison, belediye başkanlarının gelecekteki gelirlerine karşılık borçlanabilme yetkisinin, Manchester Piccadilly'deki yeraltı istasyonu gibi büyük ulaşım projelerinin hayata geçmesinin önünü açabileceğini söyledi.

Yetkililer rakamlar üzerinde çalışmaya devam ederken, ortak idarelerin gelir vergisi veya işletme vergisinin ne kadarını elinde tutacağının henüz netleşmediği, Maliye Bakanı John Healey'nin ayrıntıları sonbahar bütçesinde açıklamasının beklendiği kaydedildi.

Tees Valley Muhafazakar Belediye Başkanı Ben Houchen, gelir vergisini yerel halka vergi iadesi dağıtmak amacıyla kullanabileceğini öne sürdü.

Ancak belediye başkanlarının bireylerin ne kadar vergi ödediğini bilmemesi nedeniyle bunun teknik açıdan son derece zor olduğu anlaşılıyor. Ayrıca gelir vergisi gelirlerinin belediye başkanları için ek para olmayıp devlet yardımlarının yerini alması, bu kaynağın sakinlere verilecek hediyelerden ziyade uzun vadeli projelere harcanmasını daha olası kılıyor.

Bakanlar, Humberside ve Kuzey Doğu İngiltere gibi ekonomik açıdan daha az üretken olan bölgelerin geride kalmamasını sağlamanın yollarını değerlendiriyor. Geçtiğimiz ay düşünce kuruluşu Re:State tarafından yayımlanan bir rapora göre, belediye başkanlarının 20 penilik temel gelir vergisi oranının yüzde 2,5'ini alması durumunda Londra 2026-27'de 2,3 milyar sterlin, Hull ve East Yorkshire ise 135 milyon sterlin alacak.

IPPR North düşünce kuruluşu ise bu adımı İngiltere'nin finansman yapısında son bir nesilde gerçekleşen en önemli değişim olarak nitelendirdi.

Politika uzmanları daha önce mali yetki devri konusunda acele etmenin, nüfusun yaklaşık dörtte birini barındıran ve belediye teşkilatı bulunmayan bölgeleri geride bırakarak iki kademeli bir İngiltere yaratma riski taşıdığını belirtmişti.

Hükümet; Dorset, Somerset, Oxfordshire, Gloucestershire, Wiltshire ve Kent'in bazı bölgelerinde yaşayan milyonlarca insanı kapsayan bu bölgeleri, finansmanları üzerinde daha fazla özerklikten yararlanmaları amacıyla belediye teşkilatları kurmaya teşvik etmeyi planlıyor.

2024 yılından bu yana yalnızca Greater Manchester ve West Midlands olmak üzere iki ortak idare, bölgelerinde üretilen işletme vergisi gelirlerinin tamamını elinde tutabiliyordu.

Greater Manchester'da bu miktar, faaliyetin ilk yılı olan 2024-25 döneminde 100 milyon sterlin olarak gerçekleşti. Bu tutarın dörtte üçü 10 yerel yönetim tarafından alıkonulurken, 25 milyon sterlin belediye idaresi tarafından tutularak projelere harcandı.