İran ve Umman'dan Hürmüz Boğazı için 60 günlük geçici plan: Anlaşma çarşamba duyurulabilir

İran Devrim Muhafızları Ordusunun yayın organı, Umman ile Hürmüz Boğazı konusunda yürütülen müzakerelerin gecikme nedenini açıklarken, taraflar arasında yeni bir geçici plan üzerinde son aşamaya gelindiği bildirildi. Bölgesel kaynaklar ve ABD'li yetkililere dayandırılan bilgilere göre, Washington yönetimi ile Tahran ve Umman arasındaki diplomatik temaslar sonucunda Hürmüz Boğazı'nın yeniden güvenli şekilde açılmasını sağlayacak 60 günlük geçici anlaşmanın çarşamba günü duyurulması hedefleniyor. Ateşkesi yeniden canlandırmayı ve nükleer müzakerelerin önünü açmayı amaçlayan taslak düzenlemenin, tarafların mutabık kalması halinde uzatılabileceği belirtiliyor.

İran Dışişleri Bakanlığı, Tahran ve Maskat yönetimlerinin boğazda planlanan deniz taşımacılığı güzergahının coğrafi özellikleri konusunda mutabakata vardığını açıkladı. İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi, "belirli üçüncü tarafların" sürece müdahale etmemesi halinde varılan mutabakata ilişkin yakın zamanda ortak bildiri yayımlanabileceğini bildirdi.

Ancak Bekayi, İran ile Umman arasında varılacak bir anlaşmanın Hürmüz Boğazı'nda güvenli geçişi otomatik olarak garanti etmeyeceğini belirterek, ABD'nin bölgedeki askeri faaliyetlerinin güvenliği tehdit etmeyi sürdürdüğünü söyledi.

Boğazdaki güvenlik risklerine yol açan birçok unsurun hala ortadan kalkmadığını ifade eden Bekayi, ABD'nin İran'a yönelik deniz ablukası ile "İran ve çıkarlarına karşı saldırgan ve tehditkar eylemlerini" sürdürdüğünü kaydetti.

İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Kazım Garibabadi, anlaşma kapsamında Tahran'ın boğazdaki deniz ulaşımı yönetiminde "yeni bir model" üzerinde çalıştığını söyledi. Planlanan deniz güzergahının büyük bölümünün İran karasularından, bazı bölümlerinin ise Umman karasularından geçeceğini belirten Garibabadi, İran'ın Larak Adası yakınlarından geçen kuzey güzergahı ile Umman açıklarındaki güney güzergahının kapatılacağını, yeni rotanın ise 2 ila 4 ay veya daha uzun süre kullanılabileceğini ifade etti.

Washington yönetimine güvenmediklerini belirten Garibabadi, ABD'yi haziran ayında imzalanan mutabakat kapsamındaki yükümlülüklerini "defalarca ihlal etmekle" suçladı; bu yükümlülüklere dönülmesinin boğazın yeniden açılması için gerekli bir şart olduğunu ancak tek başına yeterli olmayacağını vurguladı.

ABD Başkanı Donald Trump'ın geçtiğimiz cumartesi günü İran'a yönelik kapsamlı hava saldırısı seçeneğini erteleyerek diplomasiye zaman tanıdığı, ancak anlaşmanın kısa sürede sonuçlanmaması halinde askeri seçeneğin yeniden masaya gelebileceği ifade edildi. Plan kapsamında Körfez'e giriş yapan gemilerin İran karasularından geçen kuzey koridorunu kullanacağı, çıkan gemilerin ise İran ile koordinasyon içinde Umman karasularındaki güney koridorundan geçeceği kaydedildi.

Geçici düzenleme boyunca gemilerden herhangi bir geçiş ücreti alınmayacağı, ayrıca tarafların boğazın orta hattındaki deniz mayınlarını ilk 30 gün içinde temizlemek için birlikte çalışacağı aktarıldı.

Temizlik tamamlandıktan sonra orta koridorun hem giriş hem de çıkış trafiği için kullanılması ve bunun kalıcı bir anlaşmanın temelini oluşturması hedefleniyor.

Öte yandan Umman'ın yürüttüğü görüşmelere Katar, Pakistan ve Suudi Arabistan arabuluculuk desteği verirken; Bekayi, İran'ın arabulucu ülkelerle temaslarını sürdürdüğünü ancak Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi ve Meclis Başkanı Muhammed Bakır Galibaf'ın bu ülkelere resmi ziyaret gerçekleştirmeyi planlamadığını belirtti.

ABD Başkanı Donald Trump'ın Orta Doğu Özel Temsilcisi Steve Witkoff, İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi ve Umman Dışişleri Bakanı Bedr el-Busaidi arasında telefon görüşmeleri gerçekleştirildiği, Arakçi'nin hafta sonu prensipte onay verdiği taslak için İran yönetiminin gerekli onay sürecini salı günü tamamladığı öne sürüldü.

Tahran ile Washington arasında 14 Haziran tarihinde Pakistan'ın arabuluculuğunda bir mutabakat sağlanmış, bu anlaşma gereğince ABD'nin İran'ın dondurulan mal varlıklarını serbest bırakması, buna karşılık olarak da Hürmüz Boğazı'nın ulaşıma açılması ve geçişlerden iki ay boyunca ücret talep edilmemesi kararlaştırılmıştı. Ancak ABD tarafının fonları serbest bırakmaması ve Umman karasularından alternatif rota çizmesi İran tarafından ihlal olarak değerlendirilmiş, boğazdaki geçişlerin kısıtlanmasıyla yaşanan gerilim 8 Temmuz'da çatışmaya dönüştü.