İran'ın gizli petrol rotası ve milyar dolarlık sevkiyat ağı

Uluslararası yaptırımlara ve yoğunlaşan ablukaya rağmen İran, deniz yoluyla büyük miktarda petrol sevkiyatı yapmayı sürdürdü. Tahran yönetimi, bu süreçte eski tankerlerden oluşan ve gölge filo olarak adlandırılan deniz taşıma ağını devreye soktu. Çatışma ve ateşkes dönemlerini kapsayan süreçte toplam 18 milyar dolar değerinde petrol satışı gerçekleştirildi.

İran'ın bu sevkiyatları yapabilmesinin temel yöntemi deniz üstü depolama tekniğine dayanıyor. Petrolü doğrudan karadaki tesislere veya alıcılara göndermek yerine, denizdeki tankerlerde bekletme yolu seçildi. Haziran 2025'te yayımlanan uluslararası bir raporda, gemi takip şirketlerinin analizine yer verildi. Buna göre, yaklaşık 40 milyon varillik stokun Çin'e daha yakın bir bölgeye taşındığı ve 34 gemiye dağıtıldığı kaydedildi. Bu sistemle variller, uygun satış koşulları oluşana kadar denizde tutuldu.

Bölgedeki çatışmaların artmasıyla birlikte İran'ın petrol hacmi de yükseldi. Ülkenin petrol stoğu 2026 yılı itibarıyla 166 milyon varil seviyesine çıktı. Sıvılaştırma kapasitesinin sınırlı olması nedeniyle denizler geçici depolama alanı olarak değerlendirildi. Sevkiyatlarda ise uluslararası denizcilik kurallarının dışında hareket eden eski ve kimliği gizlenmiş teknelerden oluşan gölge filo kullanıldı. Bu filodaki gemiler, izleme cihazlarını kapatmak, sefer sırasında bayrak değiştirmek ve gemiler arası yük transferi yapmak gibi yöntemler uyguladı.

Söz konusu transferler, Çin'deki aracı komisyoncular aracılığıyla alıcılara ulaştırıldı. Çinli alıcılar İran'dan sağladıkları uygun fiyatlı petrolü devraldıktan sonra menşeini gizleyerek piyasaya sürdü.

İran Petrol Bakanı Muhsin Paknejad tarafından paylaşılan verilere göre, ülkesi savaş döneminde 11,5 milyar dolar, ateşkes döneminde ise 6,5 milyar dolar tutarında petrol satışı yaptı. Elde edilen bu gelir, yıllık bütçede öngörülen petrol kazançlarının yüzde 60'ından fazlasını oluşturdu.