Liberya'da kush krizi ve uyuşturucu ticaretiyle mücadele

Liberya'nın başkenti Monrovia'da sokaklar, ailelerin çocuklarını okuldan ve sosyal yaşamdan koparan kush krizinin izlerini taşıyor. Batı Afrika'da hızla yayılan ucuz ve son derece bağımlılık yapıcı sentetik bir sokak uyuşturucu türü olan kush, komşu Sierra Leone'nin ardından Liberya'da da en acil kamusal sorunlardan biri haline geldi. Aileler, gençlerin bağımlılığa sürüklenişini çaresizlik içinde izliyor.

Miata Paye için bu kriz sadece bir istatistik değil, kendi oğlu. Paye, oğlunun 2018 yılında 10 numaralı sınıftayken kush ile tanıştığını belirtti. Ailenin bütçesini zorlamasına rağmen iki kez rehabilitasyon masrafını karşıladı; her seferinde 80 dolar ve 25 kilogramlık bir çuval pirinç ödedi. Ancak her tedavinin ardından oğlu yeniden sokaklara döndü. Paye, bu maddenin çocuklarını öldürdüğünü ve yüreğinin kanadığını dile getirdi. Liberya, uyuşturucu kullanımını 2024 yılında halk sağlığı acil durumu ilan etti ancak Paye gibi aileler için bu kriz çok daha önceden kişisel bir trajediye dönüşmüştü.

Paye'nin yaşadıkları, Liberya genelinde pek çok ailenin karşı karşıya olduğu tabloyu gözler önüne seriyor. Bazı gençler okulu bırakarak sokaklarda yaşamaya başlıyor ve yerel halk arasında zogos olarak adlandırılıyor. Bu isimler arasında yer alan 26 yaşındaki Abraham Jackson, 16 yaşından beri kush içtiğini ve 10. sınıfı tamamlayamadığını ifade etti. Annesinin ölümünün ardından babasının kendisini reddettiğini ve kimsenin kendisine ilgi göstermediğini anlatan Jackson'ın durumu, bağımlılığın yoksulluğu, aile bağlarının kopmasını ve evsizliği nasıl derinleştirdiğini gösteriyor.

Yakınlarının iyileşmesini isteyen aileler için tedavi seçenekleri oldukça kısıtlı. Monrovia'ya yaklaşık 30 kilometre mesafedeki Bentol City'de bulunan hükümet rehabilitasyon merkezi hâlâ tamamlanmadı. Birçok aile, doktorların eğitimli personelden ve yeterli denetimden yoksun çalıştığını belirttiği özel merkezlere yönelmek zorunda kalıyor. Aileler kushun sokaklardaki sonuçlarıyla mücadele ederken, yetkililer Liberya üzerinden yürütülen çok daha büyük bir narkotik ticaretinin izlerini ortaya çıkardı.

Liberya Uyuşturucu Uygulama Ajansı'ndan (LDEA) edinilen rakamlara göre, Eylül 2025 ile 22 Haziran 2026 tarihleri arasında uyuşturucu kaçakçılığı iddiasıyla 1.167 kişi gözaltına alındı. Aynı dönemde Liberya mahkemeleri yalnızca sekiz mahkûmiyet kararı kaydetti; bu oran yaklaşık her 146 gözaltına karşılık bir mahkûmiyet anlamına geliyor. Bu durum, adalet sisteminin kaçakçı zanlılarını organize edenlerden çok en alt kademedekileri yakaladığına dair soru işaretleri yaratıyor.

Liberya üzerinden yürütülen kaçakçılık ağlarının boyutu, iki büyük kokain operasyonuyla netleşti. 8 Haziran'da Monrovia'nın yaklaşık 55 kilometre güneydoğusunda yer alan Margibi Ilçesi'ndeki Roberts Uluslararası Havalimanı'nda güvenlik görevlileri, gıda çeşni ve tekstil olarak beyan edilen altı kargo kutusunu açtı. İçerisinde yaklaşık 19,2 milyon dolar değerinde, 237.6 kilogram ağırlığında sıkıştırılmış 200'e yakın kokain bloku bulundu. Soruşturmacılar sevkiyatın ihraç edilmek üzere hazırlandığını değerlendirdi.

Haftalar sonra güvenlik güçleri Margibi Ilçesi'nin Duazon bölgesindeki bir depoya baskın düzenleyerek yaklaşık dört ton kokain ele geçirdi. Polis Genel Müfettişi Gregory Coleman, bu operasyonun Liberya tarihindeki en büyük kokain ele geçirme olayı olduğunu belirterek piyasa değerinin yaklaşık 317 milyon dolar olduğunu kaydetti. Bu yakalamalar, uluslararası kaçakçılık ağlarının çok daha büyük sevkiyatlar için Liberya'yı bir güzergâh olarak kullandığını gözler önüne serdi.

Yetkililer, uyuşturucu pazarının baskılara uyum sağlayarak evrilmeye devam ettiğini belirtti. LDEA verilerine göre, kush ele geçirilmeleri iki katından fazla artarak 2025 yılında 80.15 kilogramdan, Eylül 2025 ile 22 Haziran 2026 arasında 166.88 kilograma yükseldi. Ajansa göre yakalananların yüzde 38'i Fildişi Sahili, Gine, Nijerya ve Sierra Leone başta olmak üzere yabancı ülke vatandaşlarından oluşuyordu. Ağustos 2025'te tramadol adlı opioid ağrı kesicinin yasaklanmasının ardından pazar yön değiştirdi; tramadol ele geçirilmeleri düşerken, tapentadol yakalamaları 3.61 kilogramdan 198.5 kilograma çıktı. Soruşturmacılar bu değişimin, yetkililer baskıyı artırdığında kaçakçıların ne kadar hızlı adapte olabildiğini gösterdiğini ifade etti.

LDEA Özel Ajanı G Orlando Demey, kaçakçıların acil durum ilanını hava durumu raporu gibi ele aldığını belirterek, başkan ilan ettiğinde yavaşladıklarını ancak yıl geçtikten sonra faaliyetlerini artırdıklarını aktardı. Liberya'da kushun tam olarak hangi maddeleri içerdiği henüz netlik kazanmadı. Yetkililer uyuşturucunun yayıldığını bilse de içeriğindeki maddelerin belirlenmesi için ek testlere ihtiyaç duyuluyor. Batı Afrika'nın diğer bölgelerindeki araştırmalar, kushun tehlikeli sentetik bileşimler içerebildiğini ortaya koyuyor.

Zarar sadece uyuşturucu kullananlarla sınırlı kalmadı. Liberya genelinde yerel liderler sakinler ile yetkililer arasında köprü kurarak uyuşturucu merkezlerinin tespit edilmesine ve soruna karşı destek çalışmalarına öncülük ediyor. Bu isimlerden biri olan Thomas Wesseh, mahallesindeki uyuşturucu yuvalarının tespit edilmesine yardım etti ancak kriz kendi evini de vurdu. Üniversiteyi bırakan oğlu şu anda bir mezarlıkta yaşıyor. Wesseh, yetkililerle iş birliği yapan mahalle sakinlerinin polis operasyonları bittikten sonra geri dönen zanlılar tarafından tehdit edildiğini ve kendilerini savunmasız hissettiklerini belirtti. Wesseh'e göre baskınlar yalnızca geçici bir rahatlama sağlarken, asıl sorun zanlıların serbest kalıp iş birliği yapanları tehdit etmesi.

Hükümet daha sıkı denetimler, mal varlıklarına el konulması, sınır kontrolleri ve genişletilmiş rehabilitasyon hizmetleri sözü verdi. Ancak Paye gibi aileler için asıl mesele, mücadelenin sadece bağımlılarla sınırlı kalıp kalmayacağı, ülkeye uyuşturucu sokanlara uzanıp uzanmayacağı. Paye, krizin sadece ülkeye giren uyuşturucuyla ilgili olmadığını, geride kalan gençlerin de dikkate alınması gerektiğini vurgulayarak yetkililerin uyuşturucuyu getirenlerin değil yalnızca kullananların peşinde olduğunu ifade etti.