Émile Zola ile Paul Cézanne'ın dostluğundaki gerçekler

Son dönemde gün yüzüne çıkan belgeler, Émile Zola ve Paul Cézanne arasındaki küslüğün sanıldığı kadar kesin hatlarla bitmemiş olabileceğini işaret ediyor. İki isim 1852 yılında Aix-en-Provence kentindeki okulda yollarının kesişmesiyle tanıştı. O sırada Cézanne 13, Zola ise 12 yaşındaydı. Zıt mizaçlarına rağmen aralarında kısa sürede sıkı bir dostluk kuruldu. Babasını erken yaşta yitiren Zola ekonomik zorluklar içinde büyürken, bankacı bir babanın çocuğu olan Cézanne ailesinin baskısıyla hukuk eğitimi almaya yöneldi. Buna rağmen ikisinin de ortak tutkusu sanat alanındaydı; biri yazarlık yolunu, diğeri ise ressamlığı tercih etti.

Zola Paris'e yerleştikten sonra dahi ikilinin mektuplaşmaları kesintisiz sürdü. Cézanne ne zaman umutsuzluğa kapılsa Zola'dan cesaret alıyor, Zola da edebiyat alanındaki zorlu mücadelesinde arkadaşının desteğini arkasında hissediyordu. Hatta ekonomik darlık çeken Cézanne'ın ailesine Zola bir süre düzenli maddi destek sağladı. Aralarındaki bu bağ, yalnızca duygusal düzeyde kalmayıp hayatın güçlüklerine karşı dirençli bir dayanışma halini aldı.

1886 senesinde Zola'nın L'Œuvre yani Başyapıt isimli romanı basıldı. Eserin ressam karakteri Claude Lantier'in hem kişisel özellikleriyle hem de sanata bakış açısıyla Paul Cézanne'ı fazlasıyla anımsattığı öne sürüldü. Dahası, romandaki ressam figürünün büyük tablosunu bitiremeden intihar etmesi dikkat çekti. Bu benzerlikler, Zola'nın yakın arkadaşını başarısız bir sanatçı portresiyle yansıttığı yönünde eleştirilere zemin hazırladı.

Kitabın yayımlanmasının ardından Cézanne'ın Zola'ya ilettiği kısa teşekkür satırları uzun yıllar boyunca bir veda mektubu şeklinde değerlendirildi. Sanat tarihçisi John Rewald, bu mektubun iki isim arasındaki dostluğun bittiğinin kanıtı olduğunu öne sürdü. Bu görüş uzun süre boyunca yaygın kabul gördü ve iki sanatçının bir daha asla bir araya gelmediği iddia edildi.

Bununla birlikte, ilerleyen yıllarda farklı bakış açıları da dile getirildi. Bazı uzmanlar Zola'nın Cézanne'ı hiçbir zaman tam anlamıyla kavrayamadığını ve kaleme aldığı romanla dostuna haksızlık ettiğini savundu. Diğer taraftan bazı araştırmacılar ise romandaki karakterin birebir Cézanne olmadığını, eserin kurgusal yapısının göz ardı edildiğini dile getirdi.

Konuya ilişkin tartışmaların seyrini değiştiren gelişme 2013 yılında meydana geldi. Gün ışığına çıkan yeni bir mektup, Cézanne'ın 1887'de de Zola'ya yazmaya devam ettiğini kanıtladı. Ressam bu mektupta Zola'nın yeni romanı La Terre için teşekkürlerini sunuyor ve Paris'e geldiğinde Zola'yı evinde ziyaret edip elini sıkmak arzusunda olduğunu dile getiriyordu. Söz konusu belge, iki dostluğun romandaki olaylar yüzünden aniden bittiği yönündeki yaygın kanıyı yeniden tartışmaya açtı.