Rusya'da yaralı eski mahkum askerler yeniden cepheye gönderiliyor
BBC Rusça'nın araştırması, Rusya'da yaralanan eski mahkum askerlerin zorunlu tıbbi değerlendirmelerden geçirilmeden yeniden cepheye sürüldüğünü ortaya koydu.
Oleg Şikin, kara mayınına basması sonucu ağır yaralanarak hastaneye kaldırıldı. Kafasında şarapnel parçaları, yüzünde ve elinde yanıklar, ayrıca sol gözünde, göğsünde, kollarında ve bacaklarında ciddi yaralar bulunan Şikin'in kafatasının bir kısmı ameliyatla alındı. Cezaevinden tahliye edilmesi karşılığında askere gitmeyi kabul eden Şikin gibi son dört yılda on binlerce mahkum aynı tercihi yaptı. Tedavisinin ardından, kendisine terhis yolunu açacak "askerlik hizmetine uygunsuz" raporu için sağlık değerlendirmesine sevk edilen Şikin'e doktorlar bir aylık dinlenmenin ardından yeniden kontrole gelmesini önerdi. Ancak bu süreç yerine kafa tasına titanyum plaka takılarak yeniden cepheye sevk edildi.
BBC Rusça Servisi, Şikin'in yaşadıklarına benzer düzinelerce vakayı doğruladı. Açık kaynaklardan ulaşılan mahkeme kayıtları, komutanların yaralı askerleri yasal olarak zorunlu tutulan tıbbi değerlendirmelere göndermek yerine doğrudan savaşa geri yolladığını gösteriyor. Rusya'da yürürlükte olan Askerlik Görevi ve Askerlik Hizmeti Kanunu uyarınca, "uygunsuz" ve "kısmen uygun" sağlık kategorileri askerlere erken terhis hakkı tanıyor. Bu kararı bir doktor, cerrah, nörolog, psikiyatrist, göz doktoru, kulak burun boğaz uzmanı, diş hekimi ve gerektiğinde diğer uzmanların yer aldığı askeri sağlık kurulu veriyor. Sağlık kurulundan geçirilmediğini belirten Şikin, hukuka aykırı muayene edildiği gerekçesiyle Nizhny Novgorod Garnizon Askeri Mahkemesi'ne başvuruda bulundu. Mahkeme kayıtlarına göre başvuruyu onaylayarak komutana gerekli şartların sağlanması talimatını verdi. Ancak Şikin'in dava kayıtları burada sona eriyor; internette başka bir izine rastlanmıyor, kurula girip girmediği ya da hayatta olup olmadığı bilinmiyor.
Askeri yükümlülerin haklarını savunan Yurttaşların Askeri Hukuku vakfının direktörü Sergei Krivenko, pek çok eski mahkumun orduda fiilen hapsolduğunu belirtti. Krivenko, mevcut savaş koşullarının mahkumluktan askerliğe geçenlerin ortadan kaldırılmasına zemin hazırladığını ifade etti. Bir başka askeri mahkeme ise, "önemli bir sosyal hastalığı" bulunması ve göreve "kısmen" uygun olmasına rağmen eski mahkum Rustam Farzaliyev'in sabıka kaydı nedeniyle ordudan ayrılamayacağına hükmetti. Belgesinde ciddi yaralanma yaşadığı belirtilen bir diğer eski mahkum Vitali Kamenyuk da heyete çıkarılmadığını öne sürerek şikayette bulundu. Parmaklarını yitiren, HIV taşıyan, kanser veya akıl hastalığı bulunan sabıkasız askerler "kısmen sağlıklı" sayılarak terhis edilebilirken, tıbbi değerlendirmelere itiraz edenlerin sadece eski mahkumlar olmadığı görüldü.
2022'deki işgalin başlangıcında yüz binlerce yedek asker göreve çağrıldı. Rusya Savunma Bakanlığı, birliklerine ulaşan askerlerin bulaşıcı hastalıklar ile askerliğe engel yaralanmalar yönünden tıbbi muayeneden geçirilmesini öngören bir savaş yönergesi yayımladı. Sadece bu muayene esnasında uygunsuzluk saptanması durumunda heyete sevk edileceklerdi. BBC'nin incelediği mahkeme kayıtlarına göre Dmitri Yelkin, bu kontrollerde 11 yıl önceki sağlık geçmişine dayanarak göreve elverişli bulunduğunu savundu. Dönemin Savunma Bakan Yardımcısı Timur Ivanov tarafından Haziran 2023'te imzalanan bir diğer yönergeye göre, hastaneden taburcu edilen ya da hastalık izninden dönen askerlerin sağlık durumunu tam teşekküllü bir kurul yerine birliğin nöbetçi doktoru veya sağlık görevlisi bile değerlendirebilecekti. Günümüzde mahkumlar, öğrenciler ve yurt dışındakileri hedefleyen kampanyalara ve yüksek maaşlara rağmen bağımsız Rus medya kuruluşları orduya katılım talebinin azaldığını aktarırken, cephedeki ölü ve yaralı sayısı artmaya devam ediyor.
Mayıs 2026'da İngiliz istihbaratı, 2022 yılından bu yana toplamda yaklaşık 500 bin Rus askerinin yaşamını yitirdiğini bildirdi. BBC Rusça Servisi çatışmada ölen 233 bin 200 askerin kimliğini ve adını açıkladı. Yaralı askerlerin hukuki itirazlarının artması üzerine Rusya Federasyonu Savunma Bakanlığı, savaş dönemi yönergelerini kalıcı yasalara dönüştürmeyi teklif etti. Vicdan Çağrısı adlı vakıftan bir avukat BBC'ye yaptığı açıklamada, askeri sağlık komisyonunun bir sağlık kontrolüyle ikame edilmek istendiğini, bunun da Rusya'nın ordusunu uzun vadeli olarak güçlendirmeyi amaçladığını gösterdiğini belirtti. İsminin gizli kalmasını isteyen avukat, önlemlerin geçici görülmediğini ve ülkenin gelecek onlarca yıl boyunca bu şekilde savaşmaya hazırlandığını kaydetti. BBC Rusça Servisi, Rusya Federasyonu Savunma Bakanlığı'ndan tasarı ve askerlerin tıbbi değerlendirmelerden mahrum bırakıldığına dair şikayetler hususunda görüş talep etti ancak bakanlıktan henüz bir yanıt verilmedi.
