TSK'da 10 yıllık dönüşüm: 2015'ten 2026'ya YAŞ kararları

Türk Silahlı Kuvvetleri, 15 Temmuz 2016 darbe girişiminin ardından tarihinin en kapsamlı yapısal, idari ve personel dönüşüm süreçlerinden birini yaşadı. 2016 yılındaki darbe girişiminden bugüne uzanan 10 yıllık süre, kurum için tasfiye ve yeniden yapılanma dönemi olarak kayıtlara geçti.

2015 yılından bu yana alınan Yüksek Askeri Şûra kararları, personel mevcudunun ve kurumsal mimarinin kronolojik evrimi üzerinden ele alındı.

2015 YAŞ toplantısı dönemin Başbakanı Ahmet Davutoğlu başkanlığında gerçekleştirilmişti. Davutoğlu ve beraberindeki heyet, toplantı öncesinde Anıtkabir'i ziyaret etmişti. Toplantı fotoğraflarında FETÖ'cü general Akın Öztürk de yer alıyordu.

Aslında FETÖ'nün YAŞ kumpasını ve sonrasındaki yıkıcı etkilerini anlamak için darbe girişiminden birkaç yıl öncesine gitmek gerekiyor. 2012'deki MİT kumpasıyla açığa çıkan paralel yapı, 2013'teki 17/25 Aralık süreçleri ve ardından 2014 yılında Emniyet teşkilatı içindeki FETÖ yapılanmasının tasfiye edilmesine uzanan bir süreci beraberinde getirdi. 2015 yılına gelindiğinde ise tüm gözler YAŞ toplantısına çevrilmişti. Emniyet'teki temizliğin ardından askerî içerideki yapılanmaya da darbe vurulacağı yönünde haberler gündeme gelmişti. Ancak durum beklenildiği gibi gelişmedi. Atatürkçü kimlikleriyle tanınan bine yakın subay, 2016 YAŞ kararlarıyla tasfiye edildi. FETÖ'nün nasıl örgütlendiği ise ancak bir yıl sonra, 15 Temmuz 2016 tarihinde anlaşılabilecekti.

O dönem Türk Silahlı Kuvvetleri'nde 358 general ve amiral ile 40 bin 458 subay görev yapıyordu.

2016 yılındaki YAŞ toplantısı, 1972 yılında kurulan şura için belki de en zor toplantı olarak kayda geçti. Normal şartlarda Genelkurmay karargâhındaki Çakmak Salonu'nda "Çok gizli" ibaresiyle toplanan heyet, o yıl yaşanan darbe girişimi nedeniyle ilk kez Beştepe'de bir araya geldi. Sadece yer değişikliği yapılmamış, heyetin yapısında da köklü bir revizyon gerçekleştirilmişti. 15 Temmuz'un üzerinden henüz 13 gün geçmişti.

Eski şura üyeleri Başbakan, Genelkurmay Başkanı, Millî Savunma Bakanı, kuvvet komutanları, Jandarma Genel Komutanı, ordu komutanları ve donanma komutanından oluşan orgeneral ve oramirallerden meydana geliyordu. 2016 yılında ise Genelkurmay Başkanı, Başbakan yardımcıları, Adalet Bakanı, Dışişleri Bakanı, İçişleri Bakanı, Millî Savunma Bakanı ve kuvvet komutanları toplantıda hazır bulundu. Kritik bir değişiklik daha yapılarak, önceden kuvvet komutanlığı yapma şartı aranan Genelkurmay Başkanlığı için orgeneral rütbesinde bulunmak yeterli kabul edildi. Ayrıca Jandarma Genel Komutanlığı ile Sahil Güvenlik Komutanlığı da darbe girişiminin ardından İçişleri Bakanlığı'na bağlandı. Türkiye henüz başkanlık sistemine geçmediği için, bu toplantıya son Başbakan Binali Yıldırım başkanlık etmişti.

Türk Silahlı Kuvvetleri, 15 Temmuz darbe girişiminin ardından gerçekleştirilen ihraçların sonrasındaki personel sayısını o yıl ilk kez 10 Eylül 2016 tarihinde kamuoyuna açıkladı. 15 Temmuz'dan önce 358 olan general ve amiral sayısı 206'ya geriledi. Mayıs 2016'da açıklanan subay rakamları 39 bin 353 iken, 4 ay sonra 29 bin 946'ya düştü. Astsubay sayısı 96 bin 593'ten 67 bin 646'ya inerken, uzman er ve erbaş sayısı da 73 bin 716'dan 48 bin 879'a düştü.

Toplam askerî personel, Jandarma dâhil 311 bin 245'ten 182 bin 784'e geriledi. General, subay, astsubay, uzman, er ve erbaşlar dâhil edildiğinde askerî personel toplamı 561 bin 496'dan 351 bin 176'ya indi.

2017 yılı şubat ayında FETÖ ile bağı tespit edilen 5 generalin daha ihraç edilmesiyle bu sayı 201'e düştü. Yine de kısa sürede kadro açığını kapatmaya başlayan Türk Silahlı Kuvvetleri, on bini aşkın askerî personeli bünyesine katarak 7 ay içinde personel sayısını 362 bin 284 seviyesine çıkardı.

Türk Silahlı Kuvvetleri'nde 2011 yılında profesyonel askerlik süreci resmî olarak başlamıştı. Darbe girişiminin ardından kadro ihtiyacı duyan Silahlı Kuvvetler, profesyonel asker sayısını her geçen yıl artırdı. Profesyonel asker sayısı 2022 yılında ilk kez yükümlü asker sayısını geçti. Millî Savunma Bakanlığı'nın 2021 Faaliyet Raporu'na göre 31 Aralık 2021 tarihi itibarıyla bakanlığın toplam personel mevcudu 430 bin 577 oldu.

2017 yılında 156 bin 180 olan profesyonel asker sayısı, 31 Aralık 2021 tarihi itibarıyla 216 bin 044'e yükseldi.

Bu dönemde general ve amiral kadrolarındaki dalgalanma ve dengelenme süreci YAŞ kararlarına da yansıdı. 2020 yılında TSK'daki general ve amiral sayısı 226'dan 247'ye çıktı. Aradan geçen iki yılda kadrolarını hazırlayan kurumda 2022'de 266 olan general ve amiral sayısı, 30 Ağustos 2023 tarihi itibarıyla 286'ya ulaştı. 2024 yılında gerçekleştirilen YAŞ kararlarıyla bu sayı 327'ye yükseldi, 2025 yılında ise 328'i buldu.

Gelinen aşamada, Türk Silahlı Kuvvetleri'nin personel ve komuta kademesinde darbe döneminin tahribatının büyük ölçüde giderildiği görülüyor. Resmî Gazete'de yayımlanan 2026 YAŞ kararları ve atama listelerine göre general ve amiral sayısı 334'e çıktı. Bu rakam, 15 Temmuz öncesi kumpasların kurulduğu 2015 yılındaki 358 general ve amiral seviyesine oldukça yaklaşırken; Jandarma ve Sahil Güvenlik Komutanlıklarındaki komutanlar da hesaba katıldığında, 2015'teki fiilî askerî idari kadro hacminin yakalandığı ve hatta geride bırakıldığı açıkça görülüyor.