Türkiye'de dört öğrenciden biri akran zorbalığı yaşıyor

Okul döneminin yaklaşmasıyla çocuklarda ağlama, karın ağrısı ve baş ağrısı şikâyetleri artıyor. Klinik Psikolog Buse Başakgil, bu durumun temel sebebinin akran zorbalığı endişesi olabileceğini belirtiyor. Okul zilinin çalmasıyla çocukların okul endişesi de yükseliyor.

Bu durumun sebebi sınav stresi değil, akran zorbalığı olarak öne çıkıyor. PISA verilerine göre Türkiye'de 15 yaşındaki öğrencilerin yüzde 25'i kız ve yüzde 28'i erkek olmak üzere yaklaşık dörtte biri ayda en az birkaç kez zorbalık mağduru oluyor.

Bu oran Avrupa ortalamasının üzerine çıkıyor. - YAYGIN ZORBALIK TÜRLERİ - PISA sonuçları, akran zorbalığının çoğunlukla fiziksel şiddet şeklinde yaşanmadığını ortaya koyuyor. OECD değerlendirmesine göre tüm ülkelerde sözel ve ilişkisel zorbalık fiziksel zorbalıktan daha yaygın görülüyor.

Öğrencilerin alay edilmesi, dışlanması ve haklarında kötü söylentiler çıkarılması fiziksel saldırılardan daha sık yaşanıyor. Alay edilme, dışlanma ve dedikodu ilk üç sırada yer alıyor. Türkiye'de bu durum özel bir önem taşıyor.

Sürekli alay konusu yapılan veya dışlanan bir öğrencinin yaşadıkları dışarıdan çocuklar arasında olur denilerek küçümsenebiliyor. Oysa çocuk açısından sonuçlar çok daha ağır olabiliyor. Uzmanlar, akran zorbalığının yalnızca iki öğrenci arasındaki bir anlaşmazlık olarak görülmemesi gerektiğini vurguluyor. - "OKULDA YALNIZ HİSSEDİYORUM" - Okulların açılmasına az bir süre kala bazı çocuklarda ağlama, baş ağrısı ve okula gitmeyi reddetme davranışları artıyor.

Moodist Psikiyatri ve Nöroloji Hastanesi Klinik Psikolog Buse Başakgil her okula gitmek istememe ifadesinin arkasında okul fobisi olmadığını söylüyor. Başakgil, "Bu şikâyetlerin arkasında akran zorbalığı önemli bir yer tutuyor" dedi. PISA verilerine göre Türkiye'de yaklaşık her 10 öğrenciden 3'ü kendisini yalnız, dışlanmış veya okula ait değilmiş gibi hissediyor.

Araştırmalar Türkiye'deki öğrencilerin yüzde 18'inin okula giderken kendini güvende hissetmediğini gösteriyor. OECD ülkelerinde ise bu oran yüzde 8 seviyesinde kalıyor. - GÜVENLİK ENDİŞESİ - Türk öğrencilerin yüzde 13'ü sınıfta kendini güvende hissetmediğini bildiriyor. Bu rakam OECD ülkelerindeki öğrencilerde yüzde 7 olarak ölçülüyor.

Koridor, kantin ve tuvalet gibi diğer okul alanlarında güvende hissetmediğini belirtenlerin oranı yüzde 20'ye ulaşıyor. Her 5 öğrenciden biri okul çatısı altında kendini güvende bulmuyor. 2026 yılında Türkiye'de yayımlanan bir sistematik derlemeye göre siber zorbalık yapma oranları yüzde 7 ile yüzde 44,94 arasında değişiyor.

WHO Avrupa'nın HBSC araştırması yaklaşık her 6 çocuktan birinin siber zorbalığa maruz kaldığını bildiriyor. Siber zorbalık WhatsApp, Instagram, TikTok, Snapchat ve Discord gibi platformlarda gerçekleşiyor. Çocuklara doğrudan hakaret edilmesi, küçümsenmesi veya tehdit edilmesi bu kapsamda yer alıyor. - SİBER ZORBALIK YÖNTEMLERİ - Çocukların fotoğraf veya videolarının paylaşılması, altlarına aşağılayıcı yorumlar yazılması siber zorbalık yöntemleri arasında bulunuyor.

Sosyal medyada küçük düşürme vakaları da sıklıkla yaşanıyor. Çocuğun utandırılabilecek veya mahremiyetini ihlal eden görüntüleri izinsiz paylaşılabiliyor. Adı veya fotoğrafı kullanılarak sahte profil oluşturulması ve bu hesap üzerinden paylaşım yapılması adli sonuçlar doğurabiliyor.

OECD'nin PISA analizine göre zorbalığın azaldığı eğitim sistemlerinde dezavantajlı öğrencilerin matematik performansı artıyor. Güvenli okul ortamı ruhsal iyilik hâlinin yanı sıra öğrenme için de önem taşıyor.

Klinik Psikolog Buse Başakgil konuyla ilgili şu değerlendirmeyi yaptı: "Okul başarısını konuşurken okul güvenliğini; sınav sonuçlarını konuşurken öğrencinin kendisini sınıfta nasıl hissettiğini de konuşmak gerekiyor.

Çünkü bir çocuk matematik sorusunu çözemediğinde bunun telafisi vardır. Ancak sürekli aşağılanan, dışlanan veya arkadaşları tarafından hedef gösterilen bir çocuğun yaşadığı deneyim, yalnızca bir sınav sonucuyla ölçülemez."