Ukrayna'nın eski ABD Büyükelçisi Stefanishyna hakkında yolsuzluk davası

Ukrayna'nın eski ABD Büyükelçisi ve Avrupa entegrasyonundan sorumlu eski başbakan yardımcısı Olha Stefanishyna, başarılı bir yönetici olarak görülmesine rağmen son dönemdeki yolsuzluk soruşturmaları nedeniyle kariyerine gölge düşürdü ve 3 Ağustos'ta görevden alınmasında bu durumun etkili olduğu değerlendirildi. 5 Ağustos'ta yetkililer, Stefanishyna'yı 13,9 milyon grivna (310 bin dolar) tutarında yasadışı zenginleşme ve yanlış mal beyanında bulunmakla suçladı. Eski büyükelçi hakkındaki bu iddiaları reddetti.

Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy'nin muhalifleri için davanın zamanlaması, yönetimin yolsuzlukla suçlanan üst düzey yetkililere yaklaşımı hakkındaki endişeleri artırdı. Muhalefet milletvekili Yaroslav Yurçişin, Stefanishyna'nın uzun süredir devam eden iddialara rağmen yüksek makamlarda kalmasını, devlet başkanının kritik atamalarda liyakati değil sadakati ön planda tutmasına bağladı. Yurçişin, Zelenskiy ekibinin dar çember dışından insan getirmekten kaçındığını, sadakatin sağduyulu mantığın önüne geçtiğini savundu. Ayrıca yetkililerin yolsuzlukla mücadele kurumlarını kontrol altına alabileceğine ve Zelenskiy'nin yakın müttefiklerini soruşturmalardan koruyabileceğine inandığını öne sürdü.

40 yaşındaki Stefanishyna; uluslararası hukuk, İngilizce tercüme ve finans alanlarında eğitim aldı. Batı yanlısı Devlet Başkanı Viktor Yuşçenko döneminde Adalet Bakanlığı'nda çalışarak 2000'lerin sonlarından bu yana Avrupa entegrasyonu süreçlerinde yer aldı. Yuşçenko'nun giderek yerine Rusya yanlısı Viktor Yanukoviç'in gelmesinin ardından görevinde kalan Stefanishyna, daha sonra Adalet Bakanlığı uluslararası hukuk ve Avrupa entegrasyonu departmanının başkan yardımcılığına ve ardından başkanlığına terfi ettirildi. Yanukoviç, 2014 Onur Devrimi ile görevden uzaklaştırıldı.

2013-2014 yıllarında adalet bakanı olan Olena Lukaş ve Stefanishyna, Yanukoviç'in başkanlığı döneminde gerçekleştirildiği öne sürülen zimmete para geçirme suçlamasıyla 2019'da suçlandı. Soruşturmacılara göre Lukaş ve Stefanishyna, Ukrayna yasalarını Avrupa mevzuatına uyumlu hale getirmek amaçlı devlet fonlarından 2,52 milyon grivna (2013 kuruna göre 315 bin dolar) zimmete geçirdi. Soruşturmaya yakın bir kaynak, Stefanishyna'nın belgeleri imzalamaktan sorumlu olması nedeniyle zimmete para geçirme planında kritik rol oynadığını belirtti. Dava 2023 yılında Yüksek Yolsuzlukla Mücadele Mahkemesi'ne gönderildi; ancak Yolsuzlukla Mücadele Eylem Merkezi avukatı Roman Verbovskyi, savunma tarafından davanın geciktirildiğini ve zaman aşımı nedeniyle kapanabileceği endişeleri bulunduğunu aktardı. Milletvekili Yurçişin, Stefanishyna'nın Yanukoviç dönemindeki pozisyonlarında karar vericiden ziyade uygulayıcı konumunda olduğunu, ancak Lukaş davasında suçlanmış birinin Zelenskiy'nin ekibine katıldığında yetkililerin bu durumu önceden sorgulaması gerekip gerekmediğinin asıl soru olduğunu dile getirdi.

Stefanishyna, 2017-2019 yılları arasında Avrupa entegrasyonundan sorumlu hükümet ofisinin başkanlığını yürüttü. 2019 parlamento seçimlerinde dönemin Başbakanı Volodimir Groysman'ın partisinin listesinden aday olan Stefanishyna başarısız oldu. Ardından 2020-2025 yıllarında Avrupa entegrasyonundan sorumlu başbakan yardımcısı, 2024-2025 yıllarında ise adalet bakanı olarak görev yaptı. Siyasi analist Volodimir Fesenko, Stefanishyna'nın bu alandaki geniş deneyimi sayesinde göreve getirildiğini, hem Avrupa diplomatlarından hem de süreci takip eden Ukraynalı gazetecilerden olumlu geri dönüşler aldığını ifade etti. Yurçişin ise kendisinin etkili olduğunu kabul etmekle birlikte, Zelenskiy'nin eski özel kalem müdürü Andriy Yermak'ın çıkarları doğrultusunda bazı reformların engellenmesinde rol oynadığını savundu.

Bir yolsuzlukla mücadele savcısının 6 Ağustos'taki duruşmada aktardığına göre Stefanishyna, 2024 yılında Yolsuzluk Önleme Ulusal Ajansı başkanlığı seçim yarışına müdahale ederek bazı adayları destekledi ve diğerlerini eleme girişiminde bulundu. Stefanishyna ayrıca Varlık Kurtarma ve Yönetim Ajansı bünyesindeki yolsuzluk iddiasıyla Yolsuzlukla Mücadele Ulusal Bürosu tarafından soruşturuldu, ancak bu dosyada henüz suçlama yöneltilmedi. Ukrayna medyasında 2025 yılında çıkan haberlerde, eski eşinin bağlantılı olduğu şirketlerin ajans tarafından el konulan varlıkları yönetmek üzere sözleşmeler aldığı iddia edildi.

2025 yılında aniden ABD büyükelçiliğine atanan Stefanishyna'nın Kongre üyeleri ve senatörlerle yakın çalışarak yasama girişimlerinde aktif rol oynadığını belirten Fesenko, Yermak'ın ABD portföyü ve Beyaz Saray ile temaslar üzerinde münhasır kontrol tuttuğunu, büyükelçinin Beyaz Saray ile doğrudan temaslarının sınırlı kaldığını öne sürdü. Üst düzey bir hükümet yetkilisi, Stefanishyna'nın ABD'ye ilk gittiğinde uyum sağlamakta zorlandığını, ancak görev süresinin sonuna doğru Hazine Bakanlığı ve diğer kurumlarla çalışma ilişkileri kurarak rolüne tamamen adapte olduğunu kaydetti.

Zelenskiy, 3 Ağustos'ta Stefanishyna'yı görevinden aldı. Üst düzey hükümet yetkilisi eski büyükelçinin kendi isteğiyle istifa ettiğini belirtti. Hem Fesenko hem de Yurçişin, görevden alınmanın en muhtemel nedeninin yasadışı zenginleşme davası olduğunu savundu. Stefanishyna'nın istifa kararının, Başbakan Yuliia Svyrydenko'nun ABD büyükelçisi olarak atanması beklendiğinden temmuz ortasındaki kabine revizyonunu tetiklediği değerlendirildi. Bir başbakanın istifası tüm kabinenin düşmesine yol açarken, konuya doğrudan bilgi sahibi bir kişi Svyrydenko'nun bu görevi kabul etmediğini ve devlet başkanının revizyon konusunda acele ettiğini ifade etti. Üst düzey yetkili, Ukraynalı yetkililerin Stefanishyna'nın yerine kimin getirileceğini henüz bilmediğini bildirdi.