Uzmanlardan yaz tatilinde "summer slide" uyarısı
Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Uzmanı Prof. Dr. Vefik Arıca, yaz aylarında zihinsel gelişimin desteklenmemesi durumunda çocukların öğrendiklerinin büyük kısmını unutabileceğini belirtti.
Okulların tatile girmesiyle birlikte çocuklar dinlenme ve eğlenme dönemine girerken, uzmanlar aileleri kritik bir tehlikeye karşı uyarıyor. Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Uzmanı Prof. Dr. Vefik Arıca, "Beyin tatile çıkmaz" uyarısında bulunarak, yaz döneminde zihinsel aktivitelerin ihmal edilmesi halinde çocukların 3 aylık tatilde edindikleri bilgilerin yüzde 39'unu kaybedebileceğine dikkat çekti.
Bilim dünyasında "summer slide" yani yaz kaybı olarak adlandırılan bu süreçte öğrenciler, ders yıl boyunca kazandıkları becerileri unutma riskiyle karşı karşıya kalıyor. ABD genelinde 18 milyon ilkokul öğrencisi üzerinde gerçekleştirilen bir araştırma, çocukların yüzde 52'sinin bu süreçte ciddi bir öğrenme kaybı yaşadığını ortaya koyuyor. Elde edilen veriler, öğrencilerin bir akademik yılda öğrendiklerinin ortalama yüzde 39'unu sadece üç aylık tatil sürecinde unuttuğunu gösteriyor.
Uzmanların paylaştığı bilgilere göre en büyük gerileme matematik alanında yaşanıyor. Yaz tatilinde matematik kazanımlarının yüzde 27 ila 34'ü, okuma becerilerinin ise yaklaşık yüzde 20'si unutuluyor. Bu durum, çocukların ortalama 2-3 aylık matematik ve 1-2 aylık okuma seviyesini geride bırakması anlamına geliyor. Her yaz tekrarlanan bu kayıp zinciri, önlem alınmadığı takdirde tablonun ağırlaşmasına yol açıyor. Yaz dönemindeki kayıpları telafi edilmeyen bir öğrenci, beşinci sınıfa ulaştığında akranlarının 2,5 ila 3 yıl gerisinde kalabiliyor.
Buna karşın uzmanlar umut verici bir tablonun da altını çiziyor. Tatil boyunca kitap okuyan, açık havada oyun oynayan, yeni şeyler keşfeden ve merak duygusunu canlı tutan çocuklarda bu kayıpların büyük ölçüde engellenebildiği, hatta bazı öğrencilerin akademik olarak akranlarının önüne geçebildiği vurgulanıyor.
Tatil döneminde çocukların ekran karşısında geçirdiği sürenin artması ise uzmanların üzerinde en çok durduğu konuların başında geliyor. Türkiye İstatistik Kurumu verilerine göre, 6-15 yaş grubundaki çocuklarda internet kullanım oranı 2021 yılında yüzde 82,7 iken, bu oran 2024'te yüzde 91,3 seviyesine çıktı.
Prof. Dr. Vefik Arıca, ekranların tamamen zararlı olmadığını ancak uyku, fiziksel aktivite, kitap okuma ve aile içi iletişimin yerini almasının önemli sorunlara kapı araladığını ifade etti. Yapılan bilimsel araştırmalar, günde dört saatten fazla ekran kullanan çocuklarda kaygı belirtilerinin yüzde 12,3'ten yüzde 27,1'e, depresyon belirtilerinin ise yüzde 9,5'ten yüzde 25,9'a yükseldiğini ortaya koyuyor. Ayrıca uzun süreli ekran maruziyetinin obezite riskini yaklaşık yüzde 30 oranında artırdığı belirtiliyor.
Özellikle kısa ve hızlı akışa sahip videoların çocukların zihnini sürekli yeni uyaranlara maruz bıraktığını aktaran uzmanlar, bu durumun dikkat süresini olumsuz etkilediğini ve çocukların kitap okurken veya ders çalışırken daha çabuk sıkılmasına sebep olduğunu kaydediyor.
Uzmanların aileler için belirlediği altın kural ise oldukça net: Öncelik sırası uyku, sağlıklı beslenme, açık hava, oyun, kitap ve aile sohbetlerine verilmeli; ekran ise bunlardan sonra ve mutlaka belirli bir süre sınırıyla kullanılmalı. Bunun yanı sıra, yatmadan önceki son bir saatte ekran kullanılmaması, çocukların odasında telefon veya tablet bulundurulmaması ve ebeveynlerin kendi koydukları kurallara uyarak çocuklarına model olması tavsiye ediliyor. Çocukların en çok gördükleri davranışları örnek aldığı ifade ediliyor.
