Yemen'de artan akaryakıt fiyatları inşaat sektörünü durdurdu

Yemen'in Taiz şehrinde 25 yıldır inşaat işçisi olarak çalışan 46 yaşındaki Fuad Mohammed, ülkedeki savaşın başlangıcından bu yana inşaat sektörünün giderek kötüleştiğini, şubat ayı sonlarında başlayan ABD-İsrail'in İran'a yönelik savaşının ardından ise krizin derinleştiğini belirtti. Ailelerini geçindirmekte zorlandıklarını ifade eden işçi, Yemen'in hükümet kontrolündeki bölgelerinde bölgesel savaşın ekonomiyi sarstığını ve mal fiyatlarının hızla yükseldiğini kaydetti.

Sektörü en çok vuran kalemlerin başında akaryakıt geliyor. Ocak ayında 20 litre mazot 25 bin Yemen riyaline (17 dolar) satılırken, bu rakam 45 bin riyere (30 dolar) çıktı. Bu artış, inşaat dahil akaryakıt ve ulaşıma bağımlı tüm mal ve hizmetlerin maliyetini artırarak domino etkisi yarattı. Bu durum, ülkenin doğusu ve güneybatısındaki hükümet kontrolündeki bölgelerde çok sayıda inşaat projesinin durmasına yol açtı.

Fuad, savaştan önce ayda yaklaşık iki hafta iş bulabildiğini ancak bu yıl aylarca işsiz kaldığını söyledi. İnşaat malzemelerindeki fiyat artışlarının hem ev sahiplerini hem de işçileri mağdur ettiğini belirten işçi, bütçelerin yetersiz kalması nedeniyle iş bulamadıklarını aktardı. Mayıs ayında ev yapmak birikim yapan bir kadın için kısa süreliğine çalıştığını anlatan Fuad, yeni zam dalgasıyla birlikte ev sahibinin fiyatların düşmesini beklemek için inşaatı durdurduğunu dile getirdi. Müteahhitlerin de ev sahiplerinin talebiyle projeleri askıya aldığını ve bölgesel şartların iyileşmesini beklediklerini ifade etti.

Maliyet artışlarına örnek olarak, bir kamyon kumun fiyatı 130 bin Yemen riyalinden (87 dolar) 190 bin riyale (127 dolar) yükselirken, bir metre camın ortalama fiyatı 90 bin riyalden (60 dolar) 130 bin riyale (87 dolar) çıktı. Günlük yevmiye ile geçinen ve iş bulamadığı için ailesinin temel ihtiyaçlarını karşılayamayan Fuad, başka bir alanda tecrübesi olmadığı için meslek değiştiremediğini belirtti. İş bulabilmek amacıyla günlük yevmiyesini 25 bin riyalden (17 dolar) 20 bin riyala (13 dolar) düşüren işçi, durumunun her geçen gün kötüleştiğini vurguladı.

Aden'deki Yemen Petrol Şirketi'nden bir yetkili, mayıs ayında Reuters ajansına yaptığı açıklamada, mazot fiyatlarındaki artışın tedarik krizinden, bölgedeki gerilimler ile Hürmüz Boğazı'nın kapanmasından ve artan deniz sigortası masraflarından kaynaklandığını belirtti. Yetkili, bu önlemin geçici olduğunu ve kriz bitip şartlar normale dönene kadar süreceğini kaydetti. Taiz Yemen-Körfez Çalışmaları Merkezi İcra Direktörü Wafeeq Saleh ise Yemen ekonomisinin dış şoklara karşı kırılgan olduğunu, ülkenin ihtiyaçlarının yüzde 90'ına yakınını ithal etmesi nedeniyle küresel piyasalardaki sarsıntıların yerel pazarı doğrudan etkilediğini ifade etti.

Buna karşılık, başkent Sanaa dahil Husilerin kontrolündeki bölgelerde henüz keskin bir akaryakıt fiyat artışı yaşanmadı ve inşaat sektörü henüz bu durumdan etkilenmedi. Yemen'deki savaş, Aden ve Sanaa arasında ikiye bölünmüş merkez bankası ve farklı döviz kurlarıyla ülkede iki ayrı ekonomik yapı oluşturdu. Bölgesel ve uluslararası alanda yalnızlaşan Husiler, zayıf ekonomi nedeniyle halkın tepkisiyle karşı karşıya bulunuyor. Sanaa'da belirlenen kurla 20 litre mazot yaklaşık 18 dolara denk gelen 9,500 Yemen riyalinden satılıyor.

Saleh, Husilerin önceki aylardan kalan yeterli stoklara sahip olabileceğini, bu nedenle yerel pazarın henüz etkilenmediğini, ancak ithalat yeni fiyattan yapıldığında etkinin ortaya çıkacağını kaydetti. İran yanlısı Husilerin eylemleri de küresel petrol fiyatlarının artmasına katkı sundu. İran savaşının ilk aylarına müdahil olmayan Husiler, Yemen hükümeti ve Suudi Arabistan liderliğindeki koalisyonun İran'dan gelen bir uçağın Sanaa'ya inmesine izin vermemesinin ardından Kızıldeniz'deki Suudi gemilerine saldırı düzenlemeye başladı. Husilerin saldırıları, Basra Körfezi'nden petrol sevkiyatının hem Hürmüz Boğazı'nda hem de Kızıldeniz'de aksamasına yol açarak petrol fiyatlarının mayıs ayından bu yana ilk kez 100 doların üzerine çıkmasında etkili oldu.

Ev yapmak için birikim yapan 58 yaşındaki Lutf Zuraiqi, inşaat malzemesi maliyetlerindeki artış nedeniyle projesini durumlar iyileşene kadar ertelemek zorunda kaldı. Yemen'de fiyat artışlarının yeni olmadığını ancak bu dalganın bölgesel olduğunu belirten Zuraiqi, savaş bittiğinde malzemelerin eski fiyatlarına döneceğine inanarak haberleri günlük takip ettiğini söyledi. Hükümetin savaş bittikten sonra fiyatların düşeceği yönünde söz verdiğini aktaran Zuraiqi, bu kez bu söze inanarak evini bitirmeyi umduğunu belirtti.

Öte yandan 59 yaşındaki müteahhit Mohammed Jameel ise haberleri takip etmediğini, yalnızca malzeme fiyatlarını izlediğini ifade etti. Kırk yılı aşkın süredir inşaat sektöründe çalıştığını belirten Jameel, bu süre zarfında fiyatların hiç düşmediğini, sürekli arttığını kaydetti. İnşaatını durduranlara bugün yarından daha iyi olduğu için işlerine devam etmeleri tavsiyesinde bulunan Jameel, iş alabilmek adına yevmiyeleri ve kar marjlarını düşürmek zorunda kaldığını bildirdi. Proje sahiplerinin yeni fiyatlara uyum sağlayana kadar çalışmayı durdurmasının normal olduğunu söyleyen Jameel, sonuç olarak işçi yevmiyelerinin ve toplam inşaat maliyetlerinin artacağını ifade etti. İşçilerin yaşadığı sıkıntılara üzüldüğünü dile getiren müteahhit, bunun geçici bir aşama olduğunu ve işler açıldığında durumun hafifleyeceğini sözlerine ekledi.