ABD'den Colorado Nehri krizi için su kesintisi planı

ABD hükümeti, Colorado Nehri krizinin yönetilmesine ilişkin uzun süredir beklenen planını Cuma günü kamuoyuyla paylaştı. Açıklanan taslak metin; California, Arizona ve Nevada eyaletlerine sağlanan su miktarında kısıtlamalara gidileceğini ortaya koydu.

ABD İmar Bürosu tarafından hazırlanan teklif, şimdilik Colorado, Utah, New Mexico ve Wyoming eyaletlerini zorunlu su kesintilerinden muaf tutuyor. Ancak bu adım, ABD'nin batısındaki geniş bir coğrafyaya su sağlayan ve rezervleri azalan nehir üzerinde kalıcı bir yönetim planı konusunda anlaşmazlık yaşayan eyaletler için yalnızca geçici bir çözüm niteliği taşıyor.

Söz konusu teklif, sistemi uçurumun eşiğinden döndürmek için gereken büyük kesintilerin nasıl dağıtılacağı konusunda ortak bir plan oluşturmakta zorlanan yedi eyalet arasındaki yıllar süren tıkanıklığa federal hükümetin verdiği yanıt olarak öne çıkıyor. Bu gelişme, hayati önem taşıyan ve tehlike altındaki su yolunu şu anda düzenleyen çerçevenin süresinin dolmasına aylar kala gerçekleşti.

ABD İçişleri Bakanı Doug Burgum, konuya ilişkin yaptığı basın açıklamasında, "Bu çerçeve, havza eyaletlerinin kalıcı ve uzlaşıya dayalı çözümler üretme fırsatını korurken, değişen hidrolojik koşullara yanıt verme esnekliği sağlıyor" ifadelerini kullandı.

İçişleri Bakanlığı'nın yayımladığı basın bültenine göre, 10 yıllık plan çerçevesinde Aşağı Havza eyaletleri, kolektif toplamlarının yüzde 40'ına varan, yılda 3 milyon akre-fite (3,7 milyar kilolitre) kadar büyük kesintilerle karşılaşabilir. Bu kısıtlama, hidrolojik şartlara bağlı olarak uygulanacak olup, yıllık bazda 25 milyondan fazla insanın su ihtiyacını karşılamaya yetecek bir miktara denk geliyor.

Plan ayrıca, havzanın ikinci büyük rezervuarı olan Lake Powell'dan her yıl 5 milyon ile 12 milyon akre-fit arasında su salınmasına izin veriyor. On yıllık federal çerçeve kapsamında, su yönetimi kararları iki yılda bir yeniden ele alınacak.

Federal hükümetin, plan kapsamındaki kısa vadeli operasyonların detaylarını içeren bir karar kaydını önümüzdeki hafta içinde yayımlaması bekleniyor. Ancak bu kararların, aşağı havza eyaletlerinin bu yılın başlarında yayımladığı ve 2027 ile 2028 yılları boyunca toplam su miktarından 3,2 milyon akre-fit indirim yapılmasını öngören teklifle büyük ölçüde örtüşmesi muhtemel görünüyor.

Devasa ve hayati nehir sistemini yönetmek her zaman son derece zorlu bir süreç oldu. Federal hükümetin su politikaları ile eyaletler arasındaki anlaşmalar üzerinde sınırlı yetkisi bulunuyor. Nehri ilk başta bölen ve bir asır öncesine dayanan bir anlaşma, sistemde var olandan daha fazla su hakkı tanımıştı. Nehirdeki azalmayla birlikte bu açık giderek büyüdü.

Nehir üzerindeki en büyük iki rezervuar olan Lake Powell ile Lake Mead'in birleşik su seviyeleri şimdiden rekor düşük seviyelere geriledi. Uzmanlara göre, yağışlı bir kış mevsimi yaşansa bile sistemin eski seviyesine dönmesi son derece zayıf bir ihtimal olarak değerlendiriliyor.

Temmuz 2026'da Lake Powell kıyısındaki Wahweap Marina yakınlarında kaydedilen manzaralar, rezervuarın rekor düzeyde su kaybettiğini gözler önüne seriyor. İmar Bürosu, merkezi barajların operasyonlarını yönetme yetkisine sahip. Bu barajlar hidroelektrik enerji üretirken, üst eyaletlerden alt eyaletlere su akışını da sağlıyor. Uzmanlar, kesintilerin özellikle aşağı havza eyaletlerine yönlendirilmesinin temel nedeninin bu durum olduğunu belirtiyor.

Nehir ve kolları, Las Vegas, Phoenix ve Los Angeles gibi hareketli şehirlerin yanı sıra tarım merkezleri için de ABD'nin batısındaki yaşam damarı konumunda bulunuyor. Yedi eyalette, iki ülkede ve onlarca kabilede yaşayan yaklaşık 40 milyon insan bu nehre bağımlı olarak yaşamını sürdürüyor ve nehir 5,5 milyon akrelik tarım arazisini suluyor.

Talep arzı geride bırakmaya devam ederken, Colorado Nehri bir asırdan uzun süredir aşırı derecede tüketiliyor. İklim krizinin etkileri de her geçen gün daha fazla hissediliyor. Nehri besleyen kar suları daha hızlı buharlaşırken, suya doymayan topraklar ve bitkiler daha fazla nem emiyor. Son bir yüzyılda Colorado'daki su akışı yüzde 20 oranında azalırken, yağışlarda da yaklaşık yüzde 7'lik bir düşüş görüldü.

Rocky Dağları'ndan Meksika'ya kadar bin 450 mil (2 bin 300 kilometre) boyunca uzanan bu geniş havza, yaklaşık 1,4 trilyon dolarlık ekonomik aktiviteye yakıt sağlıyor. Aynı zamanda kuşlar, balıklar, bitkiler ve hayvanlar için bir yuva olan ekosistemler, nesli tükenmekte olan veya tehlike altındaki 150'den fazla tür için kritik önem taşıyan yaşam alanları sunuyor.

Nehir kıyısındaki ekosistemler şimdiden ağır bir bedel ödedi. On dört yerli balık türü nesli tükenme tehlikesiyle karşı karşıya bulunuyor. Meksika'daki nehir deltasında bir zamanlar gür olan sulak alanlar onlarca yıldır kurumuş durumda ve eski ihtişamlı nehir, ABD-Meksika sınırını geçerken adeta bir damlaya dönüşüyor.