Alzheimer ve Sanfilippo sendromunda beyin yıkımını başlatan gizli genetik anahtar bulundu

Tıp dünyası, beyin hücrelerinin ölümüne yol açan nörodejeneratif hastalıkların altyapısını çözme konusunda önemli bir adım attı. Immunity dergisinde yayımlanan araştırmada, Kaliforniya Üniversitesi San Diego Tıp Fakültesi bilim insanları çocuklarda ölümcül görülen Sanfilippo sendromu ile Alzheimer hastalığı arasında hücresel bağ saptadı. Elde edilen verilere göre, her iki rahatsızlıkta da beynin savunmasını yürüten mikroglia hücrelerindeki çöp temizleme sistemi çöküyor. Bu durum hücresel yıkımı başlatıyor.

Sağlıklı bir beyinde mikroglia adı verilen bağışıklık hücreleri, lizozom organellerini kullanarak atıkları ve zararlı mikropları temizler. Sülfamidaz enziminin eksikliği ya da yaşlanmaya bağlı tahribatlar nedeniyle bu süreç durduğunda, atıklar hücre içinde birikmeye başlar. Araştırma ekibi, atık birikimi karşısında mikroglia hücresindeki MITF/TFE protein ailesinin genetik anahtar gibi davrandığını belirledi.

İlk etapta beyni korumak için açılan bu genetik şalter, temizlik sistemleri aşırı yüklendiğinde kontrolden çıkıyor. Şalterin kontrolden çıkması kronik iltihaplanmayı ve nöron ölümlerini tetikliyor.

Nöroloji dünyasında uzun yıllardır Alzheimer hastalığına amiloid plakların yol açtığı ve hücreleri dışarıdan içeriye tahrip ettiği kabul ediliyordu. Ancak yayımlanan çalışma, yıkımın doğrudan hücre içindeki lizozom organelinin iflas etmesiyle içeriden dışarıya başladığını tescilledi. Çalışmanın başyazarı Dr. Christopher Balak, çocukluk çağı demansı olan Sanfilippo sendromundaki hücresel çöküş mekanizmasının Alzheimer hastalarının yaşlanan beyinleriyle birebir aynı olduğunu bildirdi. Bu tespit, karmaşık yapısı nedeniyle çözülmesi zor olan Alzheimer mekanizmasını anlamak için tıp dünyasına somut bir model sundu.

Keşif, nörodejeneratif rahatsızlıkların tedavisindeki geleneksel ilaç yaklaşımlarını değiştirecek nitelik taşıyor. Günümüzdeki ilaçların büyük bölümü hücre yüzeyindeki reseptörleri hedeflerken, bu araştırma doğrudan hücre içindeki lizozomal mekanizmayı ve MITF/TFE genetik anahtarını hedef alıyor. Uzmanlar, genetik şalter zararlı konuma geçmeden önce yapılacak erken dönem enzim veya hücre tedavilerinin beyin hasarını tamamen durdurabileceğini kaydediyor. Geliştirilecek yeni nesil moleküller sayesinde mikroglia hücrelerinin koruyucu formda tutulması ve demans türlerinin ilerlemesinin engellenmesi hedefleniyor.