Anayasa Mahkemesi'nden evlenen kadınların nüfus kaydı kararı

Anayasa Mahkemesi (AYM), Nüfus Hizmetleri Kanunu'nda yer alan ve evlenen kadının kaydının kocasının hanesine taşınmasını öngören hükmün Anayasa'ya aykırı olmadığına karar verdi. Yüksek Mahkeme'nin konuya ilişkin kararı Resmi Gazete'de yayımlandı. Karşı oy kullanan üyeler ise düzenlemenin eşler arasında cinsiyete dayalı farklı muamele yarattığını savundu.

Süreç, İstanbul 14. Asliye Hukuk Mahkemesi'nin baktığı bir dava kapsamında başladı. Mahkeme, Nüfus Hizmetleri Kanunu'nun 23. maddesindeki "Evlenen kadının kaydı kocasının hanesine taşınır. Kocası ölen kadın yeniden evlenmedikçe ölen kocasının aile kütüğünde kalır. Ancak dilerse babasının kütüğüne dönebilir" fıkrasının Anayasa'ya aykırı olduğunu belirterek iptali için AYM'ye başvurdu.

Başvuru dosyasında, kadının kendi adına bağımsız bir nüfus kütüğüne sahip olmadığı, evlilikle birlikte kaydının baba hanesinden erkek eşin hanesine aktarıldığı vurgulandı. Bu durumun kadın ile erkek arasında eşitlik ilkesini zedelediği, kadın aleyhine cinsiyete dayalı ayrımcılığa yol açtığı ve nüfus kütüğünde kocanın esas alınmasının meşru bir amacının bulunmadığı öne sürüldü.

Anayasa Mahkemenin incelemesi sonucunda iptal istemi oy çokluğuyla reddedildi. Kararda, nüfus kütüğünün idari amaçla tutulan teknik bir kayıt sistemi olduğu, kadının kaydının kocasının hanesine taşınmasının hukuki statüsüne ya da somut menfaatine doğrudan ve belirleyici bir etkisinin bulunmadığı kaydedildi. Hükmün, Anayasa'nın hukuk devleti, eşitlik, kişinin maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkı ile ailenin korunmasına dair maddelerine aykırı olmadığı belirtildi.

AYM'nin 5 üyesi ise çoğunluk görüşünün aksine düzenlemenin Anayasa'ya aykırı olduğunu ve iptal edilmesi gerektiğini savundu. Üyelerden 4'ünün karşı oy gerekçesinde, nüfus kayıt sisteminin aile bağlarını gösterebileceği ancak bu süreçte kadının erkek eşin hanesine bağlı bir kayıt unsuruna dönüştürülmesinin insan onuru ve eşitlik ilkesiyle bağdaşmayacağı ifade edildi.

Karşı oy yazısında, itiraz konusu kuralın evlilik birliği içerisinde aynı hukuki konumda bulunan kadın ile erkek arasında haklı bir neden olmaksızın farklı muamele oluşturduğu belirtildi. Kadının hukuki kişiliğinin bağımsız bir birey olarak değil, erkek eşin hanesine bağlı şekilde konumlandırıldığı, eşler arası eşitliğe dayalı anayasal aile anlayışının zedelendiği ve uluslararası insan hakları hukukundaki kadın-erkek eşitliği standartlarıyla çeliştiği ileri sürüldü.

Diğer karşı oy gerekçesinde de söz konusu düzenlemenin kadın aleyhine sonuç doğurduğu, Anayasa'nın kanun önünde eşitliği düzenleyen 10. maddesi ile ailenin korunması ve çocuk haklarını düzenleyen 41. maddesine aykırı olduğu ve iptal edilmesi gerektiği kaydedildi.