Arktik'te rekor sıcaklık ve eriyen buzlar yaban hayatını tehdit ediyor
Arktik'te sıcaklıklar rekor seviyeye ulaşırken deniz buzlarının erimesi yaban hayatını zorlaştırıyor. Türk bilim insanları bölgede gözlem yaptı.
Küresel iklim krizinin yansımaları Kuzey Kutbu'nda her geçen yıl daha net görülüyor. Art arda kırılan sıcaklık ile yağış rekorları, deniz buzullarının hızla erimesine yol açarak bölgedeki yaban hayatının yaşam koşullarını zorlaştırıyor.
Yaklaşık üçte ikisi okyanuslarla kaplı olan Kuzey Kutbu; uzun süreli karanlık ve aydınlık dönemleri, eriyen buzullardan beslenen tatlı su kaynakları ve yalnızca bu coğrafyada yaşayan endemik türleriyle dünyanın en özgün ekosistemlerinden birini barındırıyor. Arktik Okyanusu'nun en verimli sahalarından biri sayılan Barents Denizi de pek çok deniz memelisi ile kuş türü için kritik bir yaşam alanı sunuyor. Ancak iklim değişiminin baskısıyla bu ekolojik denge süratle dönüşüyor.
ABD Ulusal Okyanus ve Atmosfer Dairesi'nin (NOAA) 2025 Arktik Raporu'na göre, Ekim 2024 ila Eylül 2025 döneminde bölgedeki yüzeye yakın hava sıcaklıkları 1900 yılından bu yana ölçülen en yüksek düzeye çıktı. Geçtiğimiz son 10 yılın tamamı ölçüm tarihinin en sıcak dönemi olarak kayıtlara geçerken, 2006'dan bu yana bölgedeki yıllık sıcaklık artışı küresel ortalamanın iki katından daha hızlı ilerledi.
Aynı zaman diliminde toplam yağış miktarı da rekor düzeye ulaştı. Kış, ilkbahar ve sonbahar mevsimlerindeki yağışlar ise 1950 yılından bugüne ölçülen en yüksek 5 değer arasında yer aldı.
Bölgede hızla eriyen deniz buzları, yaşamlarını buz örtüsüne bağlı sürdüren deniz memelilerinin alanlarını daraltıyor. Deniz Memelileri Komisyonu'nun değerlendirmelerine göre, avlanma, dinlenme ve üreme gibi temel ihtiyaçları için deniz buzuna gereksinim duyan canlılar, buzların geri çekilmesiyle daha uzun mesafeler katetmek zorunda kalıyor. Bu durum hayvanların fazladan enerji harcamasına, üreme başarısının düşmesine ve bazı popülasyonlarda azalma riskinin büyümesine neden oluyor. Araştırmacılar, buz kayıplarının kutup ayıları, morslar ve foklar başta olmak üzere pek çok Arktik türünün davranışlarını ile göç rotalarını değiştirdiğini vurguluyor. Buzulların azalmasıyla bazı türlerin insan yerleşimlerine yaklaşması ise insan-yaban hayatı çatışması ihtimalini artırıyor.
Öte yandan Türk bilim insanları da bölgedeki yaban hayatını yerinde inceledi. Cumhurbaşkanlığı himayelerinde, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı uhdesinde, TÜBİTAK MAM Kutup Araştırmaları Enstitüsü koordinasyonunda bu yıl altıncısı gerçekleştirilen Ulusal Arktik Bilimsel Araştırma Seferi kapsamında araştırmacılar Arktik'teki canlıları gözlemleme imkanı buldu.
Barents Denizi'ndeki seferde uzmanlar, iklim krizinin etkilerini anlamaya yönelik çalışmalar yürütürken; bölgenin simgesi kutup ayılarının yanı sıra kambur balina, beyaz balina (beluga), mors kolonileri, farklı fok türleri ile ren geyiklerini doğal ortamlarında takip etti.
6. Ulusal Arktik Bilimsel Araştırma Seferi Koordinatörü Prof. Dr. Burcu Özsoy, sefer süresince yürütülen gözlem ve örnekleme çalışmalarıyla elde edilen verilerin, Arktik ekosistemindeki değişimlerin takibine ve iklim krizinin kutup canlılarına etkilerinin anlaşılmasına katkı sunmasını amaçladıklarını belirtti. Artan sıcaklıkların uluslararası raporlarda da görüldüğüne işaret eden Özsoy, 2026 yılında da bu etkilerin sürdüğünü ifade etti.
Deniz buzlarındaki azalmayı ve ortalama sıcaklık artışını yakından izlediklerini aktaran Özsoy, Kuzey Kutbu'nda yaşayan hayvanlar ile deniz canlıları başta olmak üzere ekosistemde olumsuz sonuçların ortaya çıkmasının öne çıktığını kaydetti. Bu nedenle bilimsel çalışmaların artmasının ve uzun dönemli izleme faaliyetlerinin sürmesinin kritik olduğunu dile getiren Özsoy, bu vesileyle uluslararası literatüre katkı sağlamaya çalıştıklarını sözlerine ekledi.
