Ayasofya'da doğu yarım kubbede güçlendirme ve konservasyon çalışmaları başlıyor

Ayasofya-i Kebir Cami-i Şerifi'nin korunması ve gelecek nesillere aktarılması için yapılan restorasyon çalışmaları yeni bir aşamaya geçiyor. Kültür ve Turizm Bakanlığı, Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından yürütülen bu çalışmalarda, Bilim Heyeti ile Koruma Kurulu'nun karar ve denetimleri doğrultusunda ana kubbedeki uygulamalar devam ediyor.

Ana kubbe için kurulan çelik platform üzerinde mozaik konservasyonu sürdürülüyor. Çalışma iskelesinde toz temizliği ve mozaik yüzeylerini korumaya yönelik, "facing" uygulamaları yapılmakta. Ana kubbenin üzerinde geçici çelik çatı kurulumu tamamlandı.

Kurşun kaplamaların kontrollü biçimde açılmasına yönelik çalışmalar da devam ediyor. Doğu yarım kubbenin güçlendirilmesi gerektiği uzmanlar tarafından yapılan modelleme ve statik analizlerle belirlendi. Yapısal güçlendirme uygulamalarıyla birlikte yarım kubbenin iç yüzeyindeki mozaik ve kalem işi bezemelerde konservasyon çalışmaları gerçekleştirilecek.

Doğu yönündeki mihrap duvarında bulunan mermer yüzeylerde de temizlik, konservasyon ve onarım uygulamaları yapılacak. Çalışmaların güvenli ve kontrollü yürütülmesi amacıyla doğu yarım kubbenin iç yüzeyine erişim sağlayacak çelik çalışma platformunun kurulumuna başlanacak. Platform kurulumu öncesinde çalışma alanının sınırları oluşturulacak.

İç mekandaki görsel bütünlüğün korunması amacıyla özel baskılı brandalar hazırlanacak. İbadet düzeninin devamı için geçici mihrap ve minber yerleştirilecek. Çalışma alanındaki özgün mihrap ve minber gibi tarihi mimari elemanlar fiziki koruma sistemleriyle güvence altına alınacak.

Platform imalatının gerektirdiği sınırlı noktalardaki ahşap seki ve mermer döşemeler, uzman restoratörlerin gözetiminde kontrollü ve kısmi olarak sökülecek. Bölgede bulunan avizelerin sökümü de gerçekleştirilecek. Özgün mermer döşemelerin yükten ve aşınmadan korunması için çok katmanlı yükseltilmiş döşeme sistemi oluşturulacak.

Platform kurulumu öncesinde zemin yükleme ve titreşim testleri yapılarak uygulamanın güvenliği kontrol edilecek. Hazırlıkların tamamlanmasının ardından Bilim Heyeti ve Koruma Kurulu onaylı proje doğrultusunda ana platform sistemi kurulacak. Platformun tamamlanmasının ardından doğu yarım kubbe seviyesine güvenli erişim sağlayacak çalışma iskelesi ve restorasyon uygulamalarına yönelik ek çelik sistemler kurulacak.

Hazırlıkların tamamlanmasıyla doğu yarım kubbedeki yapısal güçlendirme çalışmaları ile mozaik, kalem işi ve mermer yüzeylerdeki konservasyon uygulamaları başlayacak. Çalışmalar kapsamında yarım kubbenin taşıyıcı sistemi güçlendirilecek, mermer yüzeylerde temizlik ve onarım yapılacak, uygun olmayan beton mermer dışlıklar yapıdan uzaklaştırılacak.

Mozaikler ayrıntılı biçimde belgelenerek konservasyon çalışmalarına alınacak. Kurulacak platform sayesinde restorasyon uygulamaları güvenli bir çalışma alanında yürütülürken ibadet ve ziyaret akışı oluşturulacak geçici düzenlemelerle sürdürülecek. Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, sanal medya hesabından yaptığı paylaşımda Ayasofya'daki çalışmaların planlanan takvim doğrultusunda ilerlediğini duyurdu.

Ana kubbedeki güçlendirme ve konservasyon uygulamalarının devam ettiğini belirten Ersoy, doğu yarım kubbede yeni bir aşamaya geçileceğini ifade etti. Ersoy, paylaşımında, "Mozaik, kalem işi ve mermer yüzeylerdeki konservasyon ile yapısal güçlendirme uygulamalarının güvenle yürütülebilmesi için doğu yarım kubbeye erişim sağlayacak çelik çalışma platformunun kurulumuna başlıyoruz.

Bilim Heyetimiz ve Koruma Kurulumuzun denetiminde ilerleyecek çalışmalar boyunca ibadet ve ziyaret akışı da gerekli geçici düzenlemelerle devam edecek. Her adımı bilimsel hassasiyetle atıyor, dünya kültür mirasının bu eşsiz eserini özgün dokusuyla koruyoruz" dedi. Ayasofya-i Kebir Cami-i Şerifi Bilim Heyeti üyeleri, yapıda yürütülen güçlendirme, restorasyon ve konservasyon çalışmalarını değerlendirdi.

Bilim Heyeti Üyesi İnşaat Mühendisi Doç. Dr. Mehmet Selim Ökten, yapılan sayısal modellemeler ve analizler sonucunda ana kubbenin yarım kubbelerle birlikte güçlendirilmesine gerek görüldüğünü söyledi. Ökten, çalışmaların güvenli ve usulüne uygun şekilde gerçekleştirilebilmesi için iskele sistemi planlandığını ve membran kaplamalı koruyucu kubbe sistemi kurulduğunu ifade etti.

Bilim Heyeti Üyesi Sanat Tarihçisi Prof. Dr. Asnü Bilban Yalçın, Ayasofya'nın tarih boyunca statik sorunlarla karşılaştığını ve bu nedenle Bizans ve Osmanlı dönemlerinde onarımlar geçirdiğini belirtti. Yalçın, yürütülen çalışmalarla kubbe, yarım kubbeler ve eksedraların güçlendirilmesinin planlandığını kaydetti.

Bilim Heyeti Üyesi Mimar Prof. Dr. Hasan Fırat Diker, doğu yarım kubbedeki restorasyon ve konservasyon çalışmaları kapsamında mevcut bezemelerden önceki katmanların araştırılacağını belirtti.

Diker, yapılacak raspa çalışmaları sonrasında, 1847 öncesindeki varlığı tarihi görsel verilerden bilinen Klasik Osmanlı dönemine ait ayetin mevcudiyetinin araştırılacağını ifade etti.

Bilim Heyeti Üyesi Malzeme Bilimci/Kimyager Prof. Dr. Ahmet Güleç, ana kubbede yapılacak statik çalışmalar sırasında kurulan iskele ve platform sisteminin kubbe içindeki mozaik ve göbek yazısının korunmasına da katkı sağladığını belirtti.

Güleç, kubbe iç yüzeyinde gerekli kontroller ile temizlik ve koruma çalışmalarına başlandığını kaydetti. Bilim Heyeti Üyesi Mimar Prof. Dr. Can Şakir Binan, Ayasofya'daki çalışmaların temel koruma ilkeleri doğrultusunda yürütülmesi gerektiğini vurguladı.

Müdahalelerin bilimsel araştırma ve ayrıntılı belgelemeye dayanması, mümkün olan en az müdahaleyle yapılması ve özgün malzemenin mümkün olduğunca yerinde korunması gerektiğini ifade etti.