Batı Afrika'da anti-LGBTİ+ yasaları yayılıyor

Batı Afrika genelinde çok sayıda ülke, yerel politik baskılar ve küresel çapta LGBTİ+ haklarına yönelik gerilemelerin ortasında, anti-LGBTİ+ yasalarını uygulamaya koyuyor veya mevcut düzenlemeleri sertleştiriyor.

Mart ayında Senegal, eşcinsel ilişki suçları için azami hapis cezasını iki katına çıkararak 10 yıla yükseltti ve eşcinselliğin 'teşvik edilmesini' suç saydı. Nijer ise şubat ayında 'aynı cinsiyetten bir kişiyle cinsel ilişkiyi' suç kapsamına aldı. Bu adım, ülkede aynı cinsiyetten bireyler arasındaki yakınlaşmanın ilk kez yasadışı ilan edilmesi anlamına geliyor.

Nijer ile komşu olan Mali ve Burkina Faso da son iki yıl içinde eşcinsel ilişkileri ilk kez suç haline getirdi. Bu üç ülke de askeri cuntalar tarafından yönetiliyor.

Haziran ayında ise Gana, eşcinsel ilişkileri halihazırda yasaklamasına rağmen, LGBTİ+ 'faaliyetlerini' suç sayan bir yasa tasarısını kabul etti. Cumhurbaşkanı tarafından henüz imzalanmayan bu tasarı, ilk kez 2021 yılında gündeme getirilen bir yasanın son versiyonu niteliğini taşıyor.

Pan Africa ILGA adlı kıtasal hak kampanyası grubundan Anthony Oluoch, yaşananların temelinde siyasi fırsatçılık yattığını ifade etti. Oluoch, bazı ülkelerde yeni veya daha sert yasaların dini gruplar ile 'aile değerleri' kampanyaları tarafından desteklendiğini belirtti. Çoğunluğu Müslüman olan Burkina Faso'da ise yasanın, batıya karşı egemenliği güçlendirme hamlesi olarak sunulduğunu aktaran Oluoch, bu durumun altında ulusötesi pekiştirme çabalarının yattığını kaydetti.

Burkina Faso'da güvenlik gerekçesiyle ismi açıklanmayan bir aktivist, LGBTİ+ bireylerin iktidarı korumak adına en kolay günah keçisi haline getirildiğini dile getirdi.

Aktivistler, yasa henüz yürürlüğe girmeden önce bile topluluk üzerindeki etkisinin yıkıcı olduğunu vurguladı. Bir HIV çalışanı, geçen yıl haziran ve kasım ayları arasında 13 trans kadının yargılanmadan gözaltına alındığını, bu kadınların kendilerini hapseden bir askeri birlik tarafından darp edildiklerini bildirdi. Yasanın çıkmasının ardından en az iki dava sürecinde mahkûmiyet kararı verildi.

Mayıs ayında tutuklanan bir kişinin ihbarı üzerine ülkeden kaçmak zorunda kalan HIV çalışanı, polisin sosyal medya üzerinden LGBTİ+ bireyleri tuzağa düşürdüğünü ve diğer topluluk üyelerini ihbar etmelerini talep ettiğini söyledi.

Burkina Faso'nun askeri lideri İbrahim Traoré'nin batı karşıtı söylemlerine rağmen ülke, muhafazakâr batılı Hristiyan grupların da dahil olduğu anti-LGBTİ+ kampanyacılarının dikkatini çekti.

Eşcinsel ilişkileri ilk kez suç sayan Burkina Faso'nun Devlet Başkanı İbrahim Traoré'nin ülkesi, bu yıl duyurulduğu üzere, kıtadaki anti-LGBTİ+ yasalarını etkilediği öne sürülen Afrika Aile Değerleri ve Egemenliği Parlamentolararası Konferansı'na ev sahipliği yapacak. Etkinlik daha sonra Esvatini'de (eski adıyla Svaziland) düzenlenecek.

Doğu Afrika'daki Uganda'da 2023 yılında başlayan ilk üç konferans yıllık olarak gerçekleştirilmişti. Uganda, aynı yıl bazı eşcinsel cinsel eylemler için ölüm cezası getirmişti.

ABD merkezli uluslararası üreme hakları kuruluşu Ipas'a göre yıllık buluşmalar, merkezi Arizona'da bulunan, kürtaj ve kapsamlı cinsiyet eğitimine karşı çıkan Hristiyan kampanya grubu Family Watch International (FWI) tarafından destekleniyor. Benzer görüşleri savunan Hollanda merkezli lobicilik grubu Christian Council International da bu toplantılara katılım sağladı.

Bu yıl haziran ayında Gana parlamentosunun ev sahipliğinde düzenlenen konferansta, Taslak Afrika Aile Egemenliği ve Değerleri Anlaşması hazırlandı. Kürtajı ve kapsamlı cinsiyet eğitimini kınayan taslak, cinsiyetin sadece erkek veya kadın olduğunu savunuyor ve ebeveyn haklarının çocuklarınkinden üstün olduğunu öne sürüyor. Taslak metin FWI'nın internet sitesinde yayımlandı.

Cape Coast Üniversitesi'nden araştırmacı Amanda Odoi, Gana parlamentosunun onayladığı anti-LGBTİ+ yasa tasarısının ülkedeki güçlü dini kuruluşlar tarafından desteklenen çok etkili bir siyasi araç olduğunu belirtti. Odoi ayrıca uluslararası aktörlerin anti-LGBTİ+ kampanyasını güçlendirme, destekleme, fon sağlama ve ses duyurma konularında kilit rol oynadığını ekledi.

Odoi, Gana'daki tasarının Uganda yasasıyla olan benzerliğine dikkat çekerek, taslakta Gana'da yaygın olarak kullanılmayan 'sorgulama' gibi kelimeleri barındıran 'LGBTTQAP+' kısaltmasının yer aldığını kaydetti.

LGBTİ+ haklarını savunan Rightify Ghana sivil toplum kuruluşunun icra direktörü Ebenezer Peegah, bu yılki Afrika parlamento konferansının Gana'da yapılmasının ülkenin kıtadaki nüfuzu nedeniyle bilinçli bir karar olduğunu ifade etti. Peegah, Gana'nın istikrarlı demokrasisi, adil seçimleri ve görece basın özgürlüğü gibi Uganda'nın sahip olmadığı bazı özellikleriyle öne çıktığını belirtti.

Batı Afrika genelinde LGBTİ+ bireyler yeni ve daha sert yasaların sonuçlarıyla karşı karşıya kalıyor. Paris merkezli Fransız-Senegalli aktivist Marame Kane, Senegal'deki yasanın aynı cinsiyetten ilişki yaşayan erkekler ile HIV yayılım oranı daha yüksek olan trans kadınların yanı sıra LGBTİ+'ları temsil eden avukatların HIV önleme çalışmalarını da engellediğini kaydetti.

Gambiyalı bir HIV çalışanının aktardığına göre, bu yıl yaklaşık 100 Senegalli Gambiya'ya kaçtı; ancak birçoğu parasızlık nedeniyle Senegal'e geri dönmek zorunda kaldı.

Gambiya'da eşcinsel ilişkiler halihazırda müebbet hapis cezasıyla cezalandırılabiliyor ve trans kadınlar kılık kıyafet yasaklarıyla suç kapsamına alınıyor. Bununla birlikte HIV çalışanı, hükümetin yasaları daha da sertleştirerek HIV hizmetlerinin sunulmasını zorlaştırabileceğinden endişe duyuyor.

Senegal'deki baskı ortamının Gambiya'daki homofobiyi de artırdığını belirten çalışan, iki ülkenin aynı kültürü, dini ve neredeyse her şeyi paylaştığını ifade etti.