Senegal'de beş yaşındaki çocuklar sokaklarda dilencilik yapıyor

Senegal'in Saint-Louis kentinde, deniz kenarında yer alan kasvetli bir odada, birçok genç çocuk beton zemin üzerinde, Kur'an'dan ayetler okuyor. Sabah erken saatler olmasına rağmen, bu çocuklar eğitim almak için değil, sokaklarda yiyecek ve para dilenmek üzere çoktan yola çıkmış durumda. Her gün, talibé adı verilen bu çocuklar, bazıları beş yaşında olmak üzere, şehrin sokaklarında bir parça ekmek, bir avuç pirinç veya birkaç bozuk para bulmak için dolaşıyorlar. Bu çocuklar, sadece kendi karnını doyurmakla kalmıyor, aynı zamanda Kur’an öğretmenleri olan maraboutlarının ceplerini de dolduruyorlar.

Talibéler, yoksul kırsal bölgelerden, Senegal'in yanı sıra Gambia ve Guinea-Bissau gibi yerlerden ebeveynleri tarafından gönderiliyor. Aileler, çocuklarının şehirlerdeki Kur’an okulu olarak bilinen daaralarda eğitim alacağına inanıyor. Bazı maraboutlar öğrencilerine iyi baksa da, ailelerinden uzak olan diğerleri, bu çocukları sokaklara gönderiyor. İnsan hakları grupları, bunun zorla dilencilik için insan ticareti anlamına geldiğini belirtiyor.

Maison de la Gare adlı Senegalese kuruluşunun kurucusu Issa Kouyaté, bu durum hakkında, "Bu bir ticaret," diyor. "Kur’an ile ilgili değil, para ile ilgili." Çocukları Kur’an öğretmenlerinin yanına göndermek, Senegal ve Batı Afrika'nın birçok yerinde köklü bir gelenek. Ancak, kentleşmenin etkisiyle bu uygulama, yerel topluluklar tarafından desteklenen okullardan, para kazanmak için çocukları kullanan bazı maraboutların bulunduğu uzak şehirlerdeki daaralara kaymış durumda.

Talibéler, Saint-Louis'deki bir daarada maraboutları altında Kur’an okumaya hazırlanıyor. İslam dünyasında kabul edilen eğitim yöntemi, öğretmenin dinlettiği ayetleri tekrar etmektir. Saint-Louis sokaklarında talibéler, yaşadıkları kötü muamelelere rağmen dirençli, enerjik ve sokaklarda yetenekli bir şekilde yaşamaya çalışıyorlar. Maison de la Gare, talibéler için destek, sağlık hizmetleri ve eğitim sağlayan laik bir hayır kurumu olarak, çocuklara Fransızca eğitimi veriyor.

2019 yılında Human Rights Watch, Senegal'de en az 100.000 talibénin zorla dilencilik yaptığını tahmin etti. Mauritanialı insan hakları aktivisti Fatimata M’Baye, "Bu uygulama bir zamanlar sosyal olarak kabul görse de, durum giderek sömürü, kötü muamele, cinsel istismar ve insan ticaretine dönüşüyor," diyor.

Birçok marabout çocukları zorla dilendirmese de, en kötü durumda olan talibéler her gün şiddetli istismara maruz kalıyor. Onlara günlük olarak belli bir miktar para toplama kotası veriliyor ve bu hedefe ulaşamazlarsa sert dayak yiyorlar. En kötü durumlarda, talibélerin kaçmasını engellemek için zincirlenerek tutulduğu görülüyor. Her gün, kirli eski futbol tişörtleri giymiş ve çoğu ayakkabısız olan çocuklar, Saint-Louis sokaklarında ve pazarlarında dolaşıyor, sürekli olarak plastik toplama kaplarıyla birlikte. Bazıları, turistleri hedef alarak veya küçük değişimler için iş yaparak geçimlerini sağlamaya çalışıyor. Diğerleri yalnız başına dolaşıyor ya da kaldırımlarda uyumak için kıvrılıyor.

Saint-Louis'deki ana pazarda mal satan çocuklar, talibélerin ne kadar para kazanması gerektiğine dair günlük kotalara sahip. Talibéler, Saint-Louis'de bir otobüsün arkasında yolculuk yapıyorlar. Trafik kazalarında yaralanan veya hayatını kaybeden birçok talibé vakası yaşandı. Talibéler genellikle, bu şehirdeki sığınaklarda, elektrik ve su olmayan, yer yer kirli ve aşırı kalabalık barakalarda kalıyor.

Mamadu* adındaki bir çocuk, yaşını bilmiyor ama yaklaşık 10 yaşında görünüyor. 2022 yılında, bir köyden yaşça büyük bir çocuk tarafından Saint-Louis'ye getirildiğini söylüyor. Senegal sınırını geçerken, bindiği aracın koltuklarının altına saklanması gerektiği söylenmiş. “Her gün dileniyorum; hiç gün yok. Günlük 250 batı Afrika frangı [35p] toplamam gerekiyor. Eğer bunu yapamazsam, o miktar ertesi güne devrediyor,” diyor. “Bazen kolay, bazen zor.” Dilenirken vurulduğu için gözünün üzerinde bir yara izi var.

Cuma namazlarından sonra talibéler, camiden çıkan erkeklerden sadaka dileniyor. Saint-Louis'e geldiğinden beri ailesiyle hiç iletişim kuramadığını belirten Mamadu, eve dönmek istediğini sessizce ifade ediyor.

Birçok daara, harabe gibi barakalar ya da terkedilmiş binalardaki odalardan oluşuyor. Genellikle elektrik veya su yok, tuvaletler de yalnızca yerin kazıldığı delikler. Talibéler, genellikle kirli ve kalabalık alanlarda yaşadıkları için ciddi cilt enfeksiyonları gelişiyor. Çöp içinde yer alan küçük bir alanda, talibéler paslı metal levhalar ve yırtık plastik örtüler altında uyuyor. Yağmur yağdığında ne olacağını sorduğunda, çocuklardan biri, “Su birikintilerinde uyuyoruz,” diyor.

Bir talibé, erken sabah saatlerinde Saint-Louis sokaklarında yatak örtüsüyle yürürken görüntüleniyor. Yağmur yağdığında, bir çocuk, “Su birikintilerinde uyuyoruz,” diyor.

Hak grupları, hükümetin bu uygulamayı sona erdirme çabalarının sınırlı ve etkisiz olduğunu, reformlara karşı çıkan maraboutların engeller yarattığını belirtiyor. 2019 raporunda Human Rights Watch, zorla dilenciliğin ve insanları sınırları aşırmanın 2005 tarihli insan ticareti karşıtı yasası uyarınca yasaklandığını, ancak “yargı soruşturmaları açıldığında, savcılar ve hakimlerin genellikle dini liderlerin, toplumun ya da siyasilerin baskısına maruz kaldığını ve davaları düşürmek, suçlamaları azaltmak ya da daha hafif cezalar vermek zorunda kaldığını” kaydediyor.

Kouyaté, kültürel geleneklere saygı göstermenin çocukların hakları pahasına olmaması gerektiğini savunuyor. "Kur'an'da çocukların zorla dilendirileceğine dair bir ayet yoktur," diyor. "Çocukların yemek artıkları ile beslenmesini, çöplüklerden geçinmesini, ayakkabısız yürüyüp, yırtık kıyafetler giymesini veya hasta ya da enfekte olduklarında tıbbi tedavi olmadan kalmasını gerektirmemektedir." * İsim kimliğini korumak için değiştirilmiştir.