Beslenme araştırmaları hafızaya dayanıyor

Pek çok büyük beslenme araştırması katılımcılara sadece ne yemek istediklerini ya da geçmişte ne yediklerini soruyor. Beslenme uzmanı Uwe Knop’a göre temel metodolojik sorun tam da burada başlıyor. Gerçek ölçümler yerine insan hafızasına güvenmek yaygın bir yöntem. Knop durumu bir benzetmeyle anlatıyor. Bir ev satın aldığınızı hayal edin. Emlakçı temel sağlam diyor.

Nereden bildiği sorulduğunda önceki sahibi söyledi yanıtını veriyor. Kimse ölçmemiş, delmemiş veya test etmedi. Yalnızca yıllar önceki bir anıya güveniliyor.

Böyle bir eve taşınır mıydınız? İşte beslenme önerilerinin dayandığı gözlemsel çalışmaların temel prensibi bu. Beslenme araştırmalarının büyük kısmı katılımcıların son bir hafta, bir ay hatta bir yıl içinde tükettikleri gıdalara dair kendi beyanlarına dayanır.

Mutfaklarda kamera ya da buzdolaplarında veri toplayan çip bulunmaz. Alman Sağlık Görüşme ve Muayene Araştırması gibi anketlerde katılımcılara son dört haftadaki gıda tüketim sıklığına dair elliden fazla soru yöneltilir. EPIC Potsdam çalışmasında orijinal anketin doldurulması aşırı karmaşık bulunduğu için basitleştirilmiştir.

Bir insanın son bir ayda ne sıklıkla tam tahıllı ekmek yediğini veya ekmeğe kaç gram tereyağı sürdüğünü hatasız hatırlaması metodolojik olarak büyük sapmalara yol açar. Araştırmalar insanların yediklerini bildirirken kalori alımlarını yüzde 20 ile 50 oranında daha az gösterdiğini ortaya koyuyor.

Özellikle alkol, şeker, atıştırmalık ve yağ gibi sosyal açıdan istenmeyen kabul edilen gıdalar daha az tüketilmiş gibi beyan ediliyor. Detayları hatırlama imkansızlığı nedeniyle haftalar önce tüketilen küçük atıştırmalıkların miktarını kesin olarak hatırlamak mümkün değildir. Sosyal beğenilirlik yanlılığı ile insanlar hem kendilerine hem de ankete karşı bilinçli veya bilinçsiz olarak daha disiplinli görünme eğilimindedir.

Bu durum verilerin sistematik olarak tek bir yöne doğru sapmasına neden olur. Kan ve idrardaki biyobelirteçler gibi nesnel ölçüm yöntemleri zaman alıcıdır. Bu testler tam beslenme modelleri yerine yalnızca sodyum veya belirli yağ asitleri gibi tekil maddeleri ölçebilir.

Yüz binlerce katılımcıyla yapılan büyük ölçekli araştırmalarda maliyet ve pratiklik ön planda tutulduğu için hassasiyetten ödün verilerek anket yöntemleri tercih edilmekte. Gözlemsel çalışmalar ipuçları sağlasa da kesin kanıt sunmaz. X gıdası Y riskini yüzde 15 artırıyor şeklindeki haber başlıklarına temkinli yaklaşmak gerekir.

Uzmanlar günlük hayatta en güvenilir rehberin insanın kendi bedeni olduğunu vurguluyor. Açlık, tokluk, keyif ve sindirilebilirlik sinyallerini veren bağırsak beyni ve karmaşık sinir sistemi sürekli değişen popüler araştırmaların peşinden koşmak yerine sezgisel ve bilinçli beslenmenin en sağlam temelini oluşturuyor.