Boraltan Köprüsü Olayı: 195 Sovyet askeri Türkiye'den iade edildi

"Boraltan Köprüsü Olayı", II. Dünya Savaşı sırasında Türkiye'ye sığınan ve Türk cumhuriyetlerinden gelen 195 Sovyetler Birliği askerinin iadesi ile bilinen bir trajedidir. Bu olay, Türkiye’nin tarihine 81 yıl önce, 18 Temmuz 1951 tarihinde TBMM görüşmelerinde girmiştir. Demokrat Parti Milletvekili Şevket Mocan, Adalet Bakanı Rüknettin Nasuhioğlu’na, Azeri ve Özbek gibi Türk kökenli sığınmacıların Sovyetler Birliği'ne teslim edilmesi hakkında soru önergesi vermiştir. Bakan Nasuhioğlu, 1941-1945 yılları arasında Türkiye'ye sığınmış 237 Sovyetler Birliği vatandaşının iade edildiğini ve bunlardan 195'inin 6 Ağustos 1945 tarihinde Tıhmıs Sınır Kapısı'ndan gönderildiğini belirtmiştir.

Sovyetler Birliği, savaşın sona ermesinin ardından kendi vatandaşlarının iadesini talep etmiştir. Bakanlar Kurulu, Mayıs 1945'te, savaşta bulunan devletlerin Türkiye’deki mültecilerin mütekabiliyet çerçevesinde iade edilmesine karar vermiştir. Ancak iade esnasında, Türkiye, 195 Sovyet askerini teslim ederken, Sovyetler Birliği, iade edilmesi gereken 3 Türk Silahlı Kuvvetleri personeli için "izlerine rastlanamadı" bilgisi vermiştir.

Bunun üzerine Türkiye de Yozgat’taki kampta bulunan 42 Sovyet vatandaşını teslim etmemiştir. Türkiye, bu 42 kişiye Türk vatandaşlığı teklif etmiştir. Kamuoyunda bazı anlatımlar zaman zaman farklılık göstermiştir. İade edilen 195 kişinin, Türk askerlerinin gözü önünde sınırda kurşuna dizildiği iddia edilmiştir. Ancak bu iddiayı destekleyen somut bir belge bulunmamaktadır ve konunun Türkiye gündemine ilk girdiği 1951 yılında böyle bir iddiadan bahsedilmemiştir.

Ayrıca, iade işlemlerini gerçekleştiren Türk komutanının bu olaylar karşısında intihar ettiği iddiası da gündeme gelmiştir. Ancak bu komutanın kimliği hakkında hiçbir bilgi bulunmamaktadır ve intihar ettiğine dair kayıt yoktur.

Olayın asıl adı ise Boraltan Köprüsü değil, Tıhmıs Sınır Kapısı’dır. 195 askerin iade edildiği yer Tıhmıs Sınır Kapısıdır; ancak kamuoyunda olay, Boraltan Köprüsü ismiyle anılmıştır. Bu adlandırma, bazı romanlarda ve şiirlerde de işlenmiştir.

Cüneyt Arkın’ın başrolünde yer aldığı ve 1977 yılında çekilen "Güneş Ne Zaman Doğacak" filmi, bu olaydan esinlenmiştir. Filmde, Boraltan olarak anılan Türk cumhuriyetlerinden gelen 195 kişinin Sovyetler Birliği'ne teslim edilmesinin son sahnesinde, Cüneyt Arkın’ın canlandırdığı karakter köprüden geçerken kurşuna dizilmektedir. Filmin sonunda, "1945 yılında sosyalist bir ülkeden Türkiye'ye iltica eden daha sonra düşmana teslim edilirken sınırda şehit edilen 150 Türk’ün aziz hatırasına atfedilmiştir" yazısı yer almaktadır.

Ayrıca, bu film, 19-26 Aralık 1978 tarihlerindeki Maraş Katliamı’na da zemin hazırlamıştır. Maraş’ta Ülkücülerin, filmin ilk gösteriminin yapılacağı Çiçek Sineması’na bomba atması, şiddetli olayların başlamasına yol açmıştır.