Elektrik kaynaklı CO2 emisyonları bu yıl rekor kıracak

Küresel çapta elektrik üretiminden salınan karbondioksit miktarının bu yıl yüzde 1'i aşan bir artışla tarihi bir zirveye çıkacağı öngörülüyor. Uluslararası Enerji Ajansının Yıl Ortası Elektrik Sektörü Güncellemesi'nde yer alan bilgilere göre, yılın ilk yarısında Orta Doğu'da patlak veren kriz, enerji arzında kesintilere neden olurken doğal gaz fiyatlarını da tırmandırdı. Bu durum, dünyanın pek çok bölgesinde gazdan kömüre yönelişi hızlandırdı.

Söz konusu dönemde olumsuz hava koşulları da kömür ve petrolle çalışan santrallerdeki elektrik üretimini körükledi. Gelişmelerin sonucunda küresel karbondioksit salınımlarının bu yıl yukarı yönlü bir ivme kazanması kesinleşti. Öte yandan mevcut piyasa şartları ve ekonomik göstergeler dikkate alındığında, bu salınımların 2027 yılında yatay bir seyir izleyeceği tahmin ediliyor.

Rapora dikkat çekilen verilere göre, geçtiğimiz yıl dünyanın pek çok sahasında elektrik üretiminden kaynaklanan salınımlar gerilemişti. Özellikle Çin ve Hindistan, düşük emisyonlu alternatiflerden sağlanan elektriğin artması ve talepteki ılımlı seyir sayesinde fosil yakıt kullanımını baskılamıştı. Bu ülkeler son beş yılda ilk defa emisyonlarını düşürmeyi başarmış, küresel toplam salınımlar da neredeyse sabit kalmıştı.

Ancak bu yıl tablo tersine dönüyor ve salınımların özellikle gelişmekte olan ile yükselen ekonomilerde artış göstereceği tahmin ediliyor. Çin, Hindistan, Güneydoğu Asya, Orta ve Güney Amerika, Afrika ile Avrasya'daki yükselişlerin, Avrupa ve ABD'de kaydedilecek ciddi düşüşlerle ancak kısmen denge bulması bekleniyor. Bu dengesizlik neticesinde küresel elektrik emisyonlarının tüm zamanların en yüksek seviyesine ulaşacağı hesaplanıyor.

Mutlak salınım artışında payının en yüksek olması beklenen ülke ise Çin. Yüksek elektrik talebi ve rüzgar enerjisi üretiminin hedeflenenin altında kalması, bu ülkede fosil yakıtlara dönüşü tetiklerken artışın yüzde 2 civarında gerçekleşeceği öngörülüyor. Güneydoğu Asya'da ise 2026 ile 2027 yılları arasında her yıl ortalama yüzde 6'lık bir artış yaşanacağı tahmin ediliyor. Bölgedeki bu yükselişin arkasında, güçlü elektrik talebinin büyük ölçüde fosil yakıtlı santrallerle karşılanması yatıyor.

Geçtiğimiz yıl elektrik üretimi kaynaklı salınımları yüzde 3,5 azalan Hindistan'da ise tablo yeniden değişiyor. Kömür santrallerindeki üretimin hız kesmeden devam etmesiyle bu ülkedeki salınımların bu yıl yüzde 3, 2027 yılında ise yüzde 1,5 oranında artması bekleniyor. Buna karşılık ABD'de elektrik kaynaklı karbondioksit salınımlarının bu yıl yüzde 3 oranında düşeceği, 2027'de ise büyük ölçüde yatay seyredeceği tahmin ediliyor.

Avrupa Birliği ise mutlak emisyon düşüşünde önde gelen bölge konumunda bulunuyor. Birlik genelinde elektrik üretiminden kaynaklanan salınımların 2026 yılında yüzde 5, 2027 yılında ise yüzde 16 oranında gerileyeceği öngörülüyor. Bu düşüşle birlikte 2027 yılındaki toplam salınım miktarı, 2017 seviyesinin yarısının bile gerisine düşecek.

Toplam salınımlar artış kaydetse de, düşük emisyonlu enerji kaynaklarının üretim içindeki payının artması sayesinde küresel elektrik üretiminin karbon yoğunluğunda yıllık ortalama yüzde 3'lük bir düşüş bekleniyor. Bu kapsamda karbon yoğunluğunun 2025 yılında kilovatsaat başına 435 gram düzeyindeyken, 2027'de kilovatsaat başına 410 gram seviyesine ineceği hesaplanıyor.

Bu alandaki en belirgin iyileşmenin yine Avrupa Birliği'nde yaşanacağı öngörülüyor. Birlik sınırları içinde karbon yoğunluğunun her yıl ortalama yüzde 12 civarında azalarak 2025'teki kilovatsaat başı 175 gram seviyesinden, 2027'de 135 grama gerileyeceği tahmin ediliyor. Çin'de ise karbon yoğunluğunun yıllık ortalama yüzde 4 düşüşle 2025'teki 535 gramdan 2027'de 495 grama inmesi beklenirken, Hindistan'da da benzer bir gerileme hızı öngörülüyor. ABD'de geçen yıl yatay seyreden karbon yoğunluğunun, 2025-2027 aralığında yıllık ortalama yüzde 4'ten fazla bir düşüş göstereceği tahmin ediliyor.