İTÜ çalışması: Türkiye'de sıcak dalgaları şiddetleniyor

İstanbul Teknik Üniversitesi araştırmacıları Avrupa Yerbilimleri Birliği Konferansı'nda sundukları çalışmada Türkiye genelinde sıcak hava dalgalarının şiddetinin son yıllarda belirgin şekilde yükseldiğini ortaya koydu. Çalışma özellikle 2023 ve 2025 yazlarının son 75 yılın en güçlü sıcak hava dalgalarına sahne olduğunu gösterdi.

İTÜ Uçak ve Uzay Bilimleri Fakültesi İklim Bilimi ve Meteoroloji Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Barış Önol ile meteoroloji mühendisi Tolga Karakaya tarafından yürütülen araştırmada 1950-2025 dönemindeki veriler incelendi. Günlük maksimum sıcaklıklara dayanan Sıcak Hava Dalgası Büyüklük İndeksi kullanıldı. Yıllık en şiddetli değer ile yıllık toplam değerlerin zamansal ve mekansal değişimi analiz edildi.

Araştırmaya göre Türkiye genelinde sıcak hava dalgalarının büyüklüğünde güçlü bir artış eğilimi var. Yaz mevsimi ortalama sıcaklıkları 1970-1990 döneminde 22-23 derece arasında seyrederken 2000'li yılların başından itibaren bu değerler 24-25 derece seviyelerine yükseldi. Ortalama yaz sıcaklığı 2024'te 26,1 dereceye ulaşarak rekor kırdı.

Referans dönem 1980-2009 için ortalama HWMId değeri tekil sıcak hava dalgası için 1,29, yıllık toplamda ise 1,68 olarak hesaplandı. 2000 yılı öncesinde yıllık toplam değerler büyük ölçüde 1,6'nın altında kaldı. 2010 sonrası ise sıcak hava dalgalarının toplam şiddet ortalamaları referans dönemin yaklaşık 3 katına ulaştı.

2023 ve 2025 yazları sıcak hava dalgaları açısından olağanüstü geçti. 2023 yazındaki dalgaların yıllık alansal ortalaması referans döneme göre 7 kattan fazla arttı. 2025'te ise aynı değer referans dönemin yaklaşık 11 katına çıktı. 2024 yazında ise tekil dalgada yüzde 95, yıllık toplamda yüzde 150 daha yüksek değerler kaydedildi.

Sıcak hava dalgaları atmosferik blokajlar, sıcak hava taşınımı, yüksek deniz yüzeyi sıcaklıkları, kuraklık ve toprak nemi gibi etkenlerin ortak katkısıyla karmaşık bir yapıya sahip. Araştırmacılar Türkiye ve Doğu Akdeniz bölgesinde iklim rejiminde temel bir değişime işaret edildiğini belirtti. Aşırı sıcakların daha doğru tahmin edilmesi ve uyum stratejilerinin güçlendirilmesi gerektiği vurgulandı.

Bilim insanlarının başka bir çalışmasında 1976-2005 döneminde İstanbul'da, Ankara'da, Antalya'da, Konya'da ve İzmir'de yılda ortalama 3-5 gün olan sıcak hava dalgası gün sayısının kötümser senaryoda 2021-2050 döneminde İstanbul'da, Ankara'da ve Konya'da yaklaşık 16, Antalya'da 18, İzmir'de ise 23 güne çıkabileceği öngörüldü. 2051-2080 döneminde ise İstanbul'da ve Ankara'da yaklaşık 38, Antalya'da ve Konya'da 40, İzmir'de ise 53 güne ulaşabileceği hesaplandı.