Gümüşhane'de çömlek ustalığı seramik sanatına ilham oldu

Gümüşhane'de 9 yıldır mimarlık yapan ve son 5 yıldır seramik sanatıyla ilgilenen Elif Işık Canlı, İstanbul'daki eğitimlerinin ardından kendi atölyesini kurdu. Kentin önemli kültürel değerlerinden Dölek köyü çamurunun unutulmasını engellemek isteyen Işık Canlı, köyden temin ettiği çamur numuneleri üzerinde sanatsal denemeler gerçekleştirdi.

Merkeze bağlı Dölek köyünden eylül ayında toplanan çamur örnekleri, atölyede suyla yumuşatılarak alçı plakalar üzerinde şekillendirilebilecek kıvama getirildi. Çamurun dayanıklılığını ve fırınlama sürecindeki tepkimelerini test etmek amacıyla özel deneme plakaları hazırlandı. Elektrikli fırında gerçekleştirilen yüksek ısılı pişirimler ve sır denemeleri sonucunda, Dölek çamurunun çatlamadan piştiği ve sır tutma yüzeyinin son derece başarılı olduğu tespit edildi.

Seramik üretiminin sabır gerektiren uzun bir süreç olduğunu belirten Elif Işık Canlı, Dölek çamuruyla yürüttüğü çalışmaları ve seramik serüvenini şu sözlerle aktardı:

"Mimarlıkla beraber bir şeyleri tasarlamayı öğrendim ama seramikle uğraşırken de sabrı öğrendim. Çünkü seramikte her zaman fırından güzel sonuçlar çıkmıyor. Bazen ürünler patlayarak çıkıyor, yeri geliyor yamuk çıkıyor ya da rengi oturmuyor. Ancak sabredip tekrar tekrar denediğimizde ürün ateşle buluştuğunda en sonunda size o sabrın meyvesini çok güzel bir şekilde veriyor. Amacımız buradaki sanatın yok olmamasını sağlamaktır. Çünkü ustalarımız son ustalar, onlardan sonra bu işi devam ettirecek pek kimse kalmadı. Bu sanat kaybolmasın diye yerinde gelip onlardan öğreniyorum. Atölyede bu çamurun içine bazı katkı maddeleri katarak dayanıklılığını test ettik. Saf haline ve katkı maddeli haline elektrikli fırınlarda kaç dereceye kadar dayandığını, sır tutup tutmadığını denedim ve sonuç başarılı oldu."

Gümüşhane'nin tarihi dokusunu ve geçmişte farklı kültürlerin bir arada yaşamasını simgeleyen özel bir pano çalışması hazırladığını ifade eden Işık Canlı, fırınlama aşamasındaki risklere dikkati çekti. Cami ve kilisenin yan yana bulunduğu tarihi kompozisyonu seramik panoya aktaran Işık Canlı, ilk denemede ürünün kalınlığından dolayı fırında patlayarak kırıldığını, ancak pes etmeden yeni pano üzerinde çalışmaya devam ettiğini bildirdi.

Dölek köyünde geleneksel yöntemlerle güveç imalatını sürdüren 70 yaşındaki usta kadın Şengül Saraç, asırlık çömlekçilik zanaatını kayınvalidesinden öğrendiğini söyledi. Günlük üretim süreçlerini ve çamurun hazırlanışındaki zahmeti anlatan Şengül Saraç, duygularını şu sözlerle dile getirdi:

"Ben bunu yapmayı kayınvalidemden öğrendim. Bekarken bilmezdim. Evlendikten sonra oturdum yanında, ufak ufak yaparak öğrendim. Belim ağrımadığı sürece günde 15 ya da 20 tane yapabiliyorum. Çamuru ıslatıp çadırın arasına koyuyoruz. Taşın üstüne oturup iki ayağımızla basarak çiğniyoruz. Eskiden tek ayağımızla basardık, şimdi gücümüz yetmediği için iki ayağımızla çiğneyip hazırlıyoruz."

Çocukluğundan beri Dölek çamuruyla güveç yaptığını belirten 70 yaşındaki diğer usta kadın Pembe Bilgili ise çamurun dağlardan çıkarılma sürecini anlattı. Eşini 30 yıl önce kaybettiğini ve o günden bu yana üretime aralıksız devam ettiğini ifade eden Pembe Bilgili, üretim aşamalarını şöyle aktardı:

"En baştan bunun çamurunu dağdan alıyoruz. Sert çamuru yakın yerden, yumuşak çamuru ise karşıdaki bir yerden getiriyoruz. Eskiden hayvanların sırtında taşırdık, şimdi arabalarla adamlar gidip çıkarıyorlar. Sert ve yumuşak çamuru birbirine katıp karıştırıyoruz. Islatıp kıvamına gelince çiğniyoruz. Bir gün öncesinden hazırladığımız çamurla ertesi gün güveç kaplarımızı yapıyoruz."